بازخوانی دو گفتمان متقابل در بازنمایی سیمای شهری اصفهان در دهه های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ شمسی

در دهه های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی، اصفهان به یکی از کانون های اصلی شکل گیری مباحث هویت معماری در ایران تبدیل شد. مجموعه ای از پروژه های شهری و مداخلات معمارانه -در فضاهای تاریخی یا عرصه توسعه شهری- زمینه بروز دو رویکرد متفاوت نسبت به گذشته و «هویت» معماری ایرانی را فراهم کرد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این دو رویکرد چگونه در رسانه ها بازنمایی شده و چه نقشی در شکل دهی هویت ملی در معماری اصفهان داشته اند. این پژوهش با تمرکز بر سه سوژه خبری و چند پروژه مهم معماری، به تحلیل تقابل دو گفتمان «رسمی-توریستی» و «حرفه ای-انتقادی» می پردازد؛ گفتمان هایی که برداشت هایی متفاوت از نقش گذشته و امکان معماری ایرانی در دوران معاصر ارائه می کنند. هدف آن است که نشان دهد این دو گفتمان چگونه ازطریق بازنمایی رسانه ای و تصمیمات طراحی بر هویت معماری اصفهان اثر گذاشته اند. روش پژوهش بر تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف استوار است و داده ها ازطریق گردآوری نظام مند اخبار و گزارش های فیش های روزانه روزنامهاطلاعات، بولتن انجمن آرشیتکت ها و مجله هنر و معماری به دست آمده اند. این منابع امکان مقایسه رویکرد نهادهای رسمی و جامعه حرفه ای معماران در مواجهه با پروژه های شهری اصفهان را فراهم می کنند. یافته ها نشان می دهد گفتمان رسمی-توریستی با تاکید بر بازنمایی تاریخ و برجسته سازی عناصر فرهنگی، می کوشید تصویری «اصیل» و مطلوب از اصفهان ارائه دهد؛ درحالی که گفتمان حرفه ای-انتقادی بر خوانش معمارانه گذشته و تعامل سنجیده با سنت تکیه داشت. بررسی سوژه های خبری نشان می دهد تقابل این دو گفتمان، معنا و هویت معماری اصفهان را در این دوره به شکلی چندلایه و غیرخطی شکل داده است. نوآوری پژوهش آنجاست که این فرایندها را در قالب تحلیلی گفتمانی یکپارچه بررسی می کند و سازوکارهایی را آشکار می سازد که طی آن ها روایت های متفاوت سنت و مدرنیته در شکل گیری سیمای شهری اصفهان نقش یافته اند.

کلیدواژه ها:

سیمای شهری اصفهان ، هویت ملی ، معماری ملی ، تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف ، گفتمان رسمی-توریستی ، گفتمان حرفه ای-انتقادی