تحلیل نقش مولفه های منظر در سازگاری ساکن-مسکن:مطالعه تطبیقی خانه های حیاط دار دوره پهلوی دوم و مسکن معاصر در شهر تهران

گذار شتابان از خانه های حیاط دار سنتی به آپارتمان های معاصر، پیوند ساکنان با نور، آب، گیاه، آسمان و فضای باز را کاهش داده و میان نیازهای ادراکی آنان و کیفیت محیط سکونت شکاف ایجاد کرده است؛ بااین حال، چگونگی اثرگذاری این تغییر منظری بر سازگاری ساکن-مسکن روشن نشده است. هدف مقاله، تبیین نقش منظر مسکونی به مثابه تجربه ای حاصل از تعامل ویژگی های کالبدی-طبیعی محیط با ادراک، معناگذاری و شیوه زیست ساکنان، و بررسی ارتباط آن با سازگاری ساکن-مسکن در دو تیپ شامل خانه های حیاط دار دوره پهلوی دوم و مسکن معاصر در شهر تهران بود. پژوهش با رویکردی کیفی و تطبیقی انجام شد و داده ها ازطریق مصاحبه های نیمه ساخت یافته با سه گروه از ساکنان گردآوری شدند. داده ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. نتایج نشان دادند که اثر عناصر کالبدی-طبیعی بر سازگاری مستقیم نیست، بلکه نحوه ادراک، استفاده و معناگذاری آنها توسط ساکنان در شکل گیری احساس تناسب یا ناهمخوانی با محیط نقش دارد. در روایت ساکنان خانه های سنتی دوره پهلوی دوم، نور چندجهته، حیاط، آب، گیاه و ارتباط مستقیم با آسمان در ساختار زندگی روزمره ادغام شده بودند و احساس گشودگی، آرامش و دلبستگی به مکان را تقویت کرده بودند. در نمونه های آپارتمانی معاصر، محدودیت نور، دید و فضای باز، تعاملات حسی را کاهش داده و زمینه ناسازگاری ادراکی و رفتاری را فراهم کرده و ساکنان را به راهبردهای جبرانی مانند افزودن گیاه، تغییر چیدمان و استفاده از بالکن سوق داده بود. مقایسه روایت های سه گروه مورد مطالعه نشان داد که کیفیت های منظری در خانه سنتی بخشی از سازمان فضایی بودند، اما در آپارتمان معاصر اغلب به صورت محدود، واسطه مند و جبرانی تجربه شده است. در نتیجه، ادغام دوباره نور طبیعی، فضای باز و نیمه باز، گیاه و دید مناسب در طراحی مسکن به عنوان راهکاری برای کاهش شکاف میان نیازهای روانی ساکنان و محدودیت های آپارتمان های امروزی پیشنهاد شد.

کلیدواژه ها:

تناسب فرد-محیط ، کیفیت ادراکی ، سازگاری سکونتی ، تجربه زیسته ، منظر مسکونی