ارزیابی پیوستگی شبکه اکولوژی شهری منطقه ۲۲ تهران با استفاده از متریک های منظر

فضاهای سبز معمولا به صورت یک لکه فیزیکی در شهرها تعیین و ارزیابی آن نیز صرفا از طریق سرانه های استاندارد انجام می شود. به همین دلیل معمولا مکان یابی ها، فراوانی و پخش لکه های سبز در شهرها نیز براساس نیاز یا مولفه های کیفی یا مولفه های پیوستگی اکولوژیکی انجام نمی گیرد؛ بلکه براساس یک داده کمی (سرانه قابل قبول)، انجام می شود. در نتیجه فضاهای سبز در شهرها به ارزیابی های داده ای و عددی در منطقه ای مثل منطقه ۲۲ تهران، ممکن است براساس سرانه به حد کفایت رسیده باشد؛ اما زمانی که در سطح جامعه نگاه می شود می توان دید که از نظر کیفی در این منطقه جواب مثبت نداده است. زیرا در برنامه ریزی شهری و طرح جامع،کمیت در اولویت بوده و سطح کیفی براساس نیاز و مطالبه شهروندان تعریف نشده است. هدف این پژوهش، شناسایی ضعف های اکولوژیکی منظر منطقه ۲۲ تهران و برطرف کردن آنها جهت افزایش پیوستگی شبکه های اکولوژیک به منظور افزایش انسجام کالبدی و افزایش همبستگی اجتماعی با پیوستگی فضای سبز و امتداد طبیعت خارج شهر به درون آن به وسیله راهکارهایی چون کمربندهای سبز، گسترش لکه های سبز بزرگ، بهره گیری از دالان های طبیعی مانند رود دره ها و امتداد آنها است. روش بررسی این پژوهش با توجه به بررسی متریک های منظر طی فرایندی چهار مرحله ای انجام گرفت. روند عناصر منظر از سال ۳۱۰۲ تا ۰۲۰۲، تصاویر ماهواره ای Landsat ۸ بررسی شد. سپس مدل Quic Atmospheric انجام و در مرحله سوم قدرت تفکیک مکانی تصاویر هر دو سال با استفاده از باند پانکروماتیک و دستور Gram Schmit افزایش یافت و درنهایت با استفاده از مرز منطقه ۲۲ تصاویر پردازش شده برش زده شد. تصاویر ماهواره ای به کمک نرم افزار سنجش ازدور ENVI ۵. ۳ پردازش شد و پوشش های موجود در منطقه تصاویر در پنج طبقه اراضی بایر، اراضی دارای پوشش گیاهی، پهنه آبی، جاده و اراضی ساخت وساز ارزیابی شد. آنالیز تصاویر به کمک نرم افزار Fragstats ۴. ۲ بعد از طبقه بندی تصاویر ماهواره ای انجام و متریک های «مساحت کلی/ لکه»، «تعداد لکه»، «تراکم لکه»، «درصد کلاس»، «شاخص بزرگ ترین لکه»، «میانگین مساحت لکه» و «شاخص مجاورت و همبستگی» بررسی شد. درنهایت نتیجه گرفته شده از این پژوهش نشان می دهد که تعداد لکه ها (NP) طی سال های ۳۱۰۲ تا ۳۲۰۲ از ۱۹۳۱ لکه به ۷۸۶۱ لکه افزایش پیدا کرده است که نشان دهنده کوچک تر شدن لکه ها و از بین رفتن پیوستگی ساختار منظر می باشد. ولی بررسی متریک های منظر در طبقه پوشش گیاهی با توجه به ثابت بودن مساحت لکه ها و درصد کلاس این طبقه در کنار کاهش تعداد و تراکم لکه می تواند نشان دهد باوجود افزایش ساخت وساز، تلاش موفقی در جهت حفظ اراضی دارای پوشش گیاهی در این سال ها شده است.

کلیدواژه ها:

اکولوژی منظر ، منظر پایدار ، همبستگی منظر ، منظر گیاهی