تاثیر رقابت پذیری بر انعطاف پذیری مالی در بانک های بورسی ایران حد فاصل سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰

مقدمه: در شرایط کنونی اقتصاد جهانی، بانک ها به عنوان یکی از پایدارترین نهادهای اقتصادی و یکی از عوامل اصلی رشد اقتصادی شناخته می شوند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر سلامت مالی بانک ها، رقابت در صنعت بانکی و درآمد سرانه بر انعطاف پذیری مالی بانک های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است. انعطاف پذیری مالی به توانایی یک بانک در مدیریت ساختار مالی خود و جذب منابع مالی مورد نیاز در طول فعالیت های تجاری و در مواجهه با تغییرات اقتصادی اطلاق می شود. دوره زمانی مورد مطالعه، یعنی از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰، شاهد تحولات متعدد اقتصادی و سیاسی در ایران ازجمله تحریم ها، نوسانات شدید قیمت نفت و تغییرات سیاست های اقتصادی داخلی بوده است. این عوامل بر محیط رقابتی و عملکرد بخش بانکی کشور تاثیر قابل توجهی گذاشته اند.هدف اصلی این پژوهش، بررسی تاثیر سلامت مالی بانک ها و شدت رقابت در صنعت بانکی بر انعطاف پذیری مالی بانک های ایرانی است. افزون براین، پژوهش حاضر به بررسی نقش درآمد سرانه به عنوان یک عامل کلان اقتصادی نیز می پردازد که بر استقلال مالی بانک ها تاثیرگذار است. با شناسایی این عوامل، پژوهش تلاش می کند تا پیشنهادات کاربردی و راهبردی را برای سیاست گذاران و مدیران بانکی درجهت تقویت ثبات مالی و اتخاذ راهبرد های رقابتی مناسب در صنعت بانکی ایران ارائه نماید. انتظار می رود نتایج این پژوهش به تدوین سیاست های پولی و بانکی صحیح و کارآمدی منجر شود که درنهایت به رشد و پایداری اقتصاد ایران و نظام بانکی آن کمک شایانی نماید.روش تحقیق: در این پژوهش، از روش تعمیم یافته حداقل مربعات (GMM) در چارچوب داده های تابلویی پویا برای بررسی انعطاف پذیری مالی بانک های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ استفاده شده است. برآوردگر GMM به دلیل توانایی آن در حل مسائل درون زایی و کنترل هتروژنیتی نادیده گرفته شده میان بانک ها، که دو چالش رایج در تحلیل داده های تابلویی هستند، انتخاب شده است. در ادامه، مشخصات مدل تجربی ارائه شده است:INCLUSIONit = 𝞫۰ + 𝞫۱ INCLUSIONit-۱ + 𝞫۲ DEPTHit + 𝞫۳ GDPit + 𝞫۴ CONCENTRATIONit + 𝞮tدر این رگرسیون متغیرهای تحقیق به صورت زیر تعریف می شوند::متغیر وابستهINCLUSIONit: شاخص انعطاف پذیری مالی در شرکتi  در سال tام می باشد.INCLUSIONit-۱: شاخص انعطاف پذیری مالی در شرکتi  در سال t-۱ام می باشد.DEPTHit: شاخص قدرت بانکی در شرکتi  در سال tام می باشد.GDPit: درآمد سرانه در شرکتi  در سال tام می باشد.CONCENTRATIONit: شاخص تمرکز بانکی (شاخصی برای نشان دادن رقابت بانکی) در شرکتi  در سال tام می باشد.داده های مورد استفاده در این پژوهش از صورت های مالی بانک های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و شاخص های کلان اقتصادی از منابع آماری ایران گردآوری شده اند. آزمون های ریشه واحد ایستایی سری های زمانی را تایید کرده و آزمون های هم ترازی پنلی وجود رابطه بلندمدت بین متغیرها را تایید نموده اند تا از صحت داده ها اطمینان حاصل شود. آزمون سارگان برای بررسی اعتبار ابزارهای مورد استفاده در روش GMM و آزمون آرلانو-باند برای بررسی خودهمبستگی سریالی خطاها انجام شده اند. این مراحل روش شناختی دقیق، اعتبار و استحکام یافته های پژوهش را تضمین می کنند.نتایج: در این مطالعه، تحلیل تجربی با استفاده از روش تعمیم یافته حداقل مربعات برای بررسی انعطاف پذیری مالی بانک های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ انجام شد. یافته ها نشان می دهد که رابطه معنا داری بین انعطاف پذیری مالی بانک ها و قدرت بانکی وجود دارد. این نتیجه نشان می دهد که بانک های قوی تر، به ویژه آنهایی که قدرت بیشتری در تعیین عرضه پول و تخصیص اعتبار دارند، از سیستم های مالی انعطاف پذیرتری برخوردار هستند.شاخص تمرکز بانکی نیز تاثیر مثبت و معناداری بر انعطاف پذیری مالی دارد. این نتیجه نیز از نظریه رقابت حمایت می کند که بیان می کند رقابت باعث پایداری بیشتر سیستم مالی می شود؛. زیرا رقابت بانک ها را مجبور می کند تا منابع خود را سازمان دهی کنند و اطمینان حاصل کنند که این اتفاق می افتد که تاثیر مثبتی بر نقدینگی و دسترسی به منابع مالی دارد.همچنین، درآمد سرانه نیز به عنوان یک عامل کلان اقتصادی مهم، تاثیر مثبت و معنا داری بر انعطاف پذیری مالی دارد. این نتیجه نشان می دهد که رشد اقتصادی و افزایش درآمد سرانه می تواند به تقویت انعطاف پذیری مالی بانک ها کمک کند. افزون براین، نتایج آزمون های تشخیصی، ازجمله آزمون سارگان و آزمون آرلانو-باند، نشان می دهد که مدل مشخص شده به خوبی برازش داده ها را انجام می دهد و تخمین های حاصل از مدل معتبر هستند.جدول ۱: خلاصه نتایج برآورد  GMMمتغیرضریبخطای استانداردآماره tمقدار pانعطاف پذیری مالی با تاخیر۰.۲۰۶۵۴۳۰.۰۸۳۰۸۸۲.۴۸۵۸۳۳۰.۰۱۴۷قدرت بانکی۰.۷۳۴۶۸۰۰.۳۶۷۳۷۰۱.۹۹۹۸۲۱۰.۰۴۸۱درآمد سرانه۰.۴۰۰۰۸۹۰.۱۹۰۹۸۴۲.۰۹۴۸۸۸۰.۰۳۹۱تمرکز بانکی۰.۲۵۲۲۲۰۰.۰۸۳۶۵۳۳.۰۱۵۰۹۵۰.۰۰۳۲آماره J (آزمون سارگان)  ۸.۱۱۶۱۵۱۰.۳۲۲۴۶۳نکته: معنا دار در سطح ۵ درصد.به طورکلی این یافته ها تاثیر مثبت قدرت بانک ها، محیط های رقابتی و رونق اقتصادی بر انعطاف پذیری مالی بانک های منتخب را تایید کرده و پیامدهای ارزشمندی را برای سیاست گذاران و فعالان بانکی فراهم می کند.بحث و نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که عوامل موردبررسی، ازجمله قدرت بانک ، رقابت بانکی و درآمد سرانه، تاثیر مثبتی بر انعطاف پذیری مالی بانک های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ داشته اند. این امر، این دیدگاه را تقویت می کند که نهادهای مالی قوی در تقویت مدیریت عرضه پول و سیستم های تخصیص اعتبار برای بهبود انعطاف پذیری شرکت ها در طول چرخه های اقتصادی بسیار مهم هستند. همچنین، رابطه مثبت بین رقابت بانکی نشان می دهد که رقابت ازطریق تشویق بانک ها به مدیریت کارآمد منابع، نوآوری بیشتر و حفظ نقدینگی کافی، که برای پایداری سیستم مالی مهم است، عملکرد بانک ها را بهبود می بخشد.همبستگی مثبت بین درآمد سرانه و انعطاف پذیری مالی نشان می دهد که شرایط کلان اقتصادی بر توانایی بانک ها در دسترسی به منابع مالی و مقابله با ریسک ها تاثیر می گذارد. یافته های این مطالعه با مطالعات قبلی که بر محیط رقابتی و محیط کلان اقتصادی به عنوان عوامل تعیین کننده عملکرد و انعطاف پذیری مالی تاکید کرده اند، همسو است.براساس این مطالعه، می توان پیامدهای سیاستی زیر را برای مقامات ایرانی در جهت تدوین سیاست های صحیح برای بخش بانکی ارائه کرد: سیاست گذاران ایرانی باید اطمینان حاصل کنند که بخش بانکی تقویت شده و محیط رقابتی بازار بهبود یافته و تمرکز بازار کاهش یابد. مشخص شده است که افزایش رقابت از طریق اقداماتی مانند کاهش موانع ورود، تشویق به ارائه محصولات و خدمات جدید توسط بانک ها و اجرای قوانین رقابت می تواند انعطاف پذیری مالی را افزایش دهد. همچنین، واضح است که بهبود شرایط اقتصادی و ثبات برای پایداری استقلال مالی بانک ها ضروری است.براساس تحقیق حاضر، می توان بیان کرد که افزایش ثبات بانک ها و ارتقای رقابت در سیستم بانکی، راه های اصلی برای افزایش انعطاف پذیری مالی بانک های ایرانی هستند. این امر نه تنها تاب آوری بانک ها در برابر نوسانات اقتصادی را افزایش می دهد، بلکه به ثبات اقتصادی کلی و رشد اقتصاد ایران نیز کمک می کند.طبقه بندی JEL: G۲۱، G۲۸ ، L۱۱ ، O۱۵ ، L۱۳.

کلیدواژه ها:

قدرت بانک ، انعطاف پذیری ، رقابت بانکی ، درآمد سرانه ، تمرکز بانک