دقیقه ای در «سهل ممتنع» سرایی سعدی

بیشتر پژوهشگرانی که به بررسی آثار سعدی پرداخته اند، یکی از برجسته ترین ویژگی های آثار او را «سهل ممتنع»سرایی او دانسته اند و در باب چیستی و چگونگی ساخت آن سخن گفته اند. فرضیه جستار حاضر این است که یکی از ابزارهای بایسته سعدی برای «سهل ممتنع»سرایی عنصر بلاغی کنایه است. در این پژوهش، غزل ها یا بیت هایی موردبررسی قرار می گیرند که پژوهشگران پیشین در قالب مقاله و کتاب، آن ها را به عنوان شاهدی برای «سهل ممتنع»گویی سعدی ذکر کرده اند. نتایج این جستار نشان می دهد که سعدی در بین شگردهای بیانی، به بهره گیری از صناعت کنایه، علاقه خاصی دارد. این شگرد از پشتوانه فرهنگ عامه برخوردار است و سعدی در جریان هم زیستی اجتماعی اش با درنگ در این فرهنگ، هوشمندانه با وام گیری از ابزارهای مردمی، دشوارترین مفاهیم را در زبانی محاوره ای به تصویر می کشد. هنر بزرگ سعدی در همین جاست؛ آفرینش کلام فاخر هنری با استفاده از یکی از برجسته ترین مصالح فرهنگ عامه، و نمایش عظیم ترین مفاهیم بشری برای عامه ترین مخاطب ها با بیانی ساده.

کلیدواژه ها:

سعدی ، سعدی پژوهی ، سهل ممتنع ، فرهنگ عامه ، کنایه