تصحیح بیتی مبهم و بازسازی خطبه داستان رستم و سهراب

این مقاله به تصحیح و تحلیل یکی از بیت های مبهم خطبه داستان رستم و سهراب می پردازد؛ بیتی که در نسخه فلورانس (۶۱۴ ق) به صورت «نخستین تن از مرگ ببسایذی/ دلیر و جوان خاک نبسایذی» ضبط شده است. اختلاف ها و ضبط های گوناگون این بیت در نسخه های شاهنامه موجب شده است که برخی مصححان آن را از متن شاهنامه کنار بگذارند و برخی دیگر تصحیحی نادرست از آن ارائه کنند. در این پژوهش، ضبط های مختلف بیت به دو گروه اصلی تقسیم شده است. تحلیل نسخه ها نشان می دهد که ضبط های گروه نخست به احتمال فراوان حاصل دخل و تصرف کاتبان است، اما تنوع ضبط های گروه دوم نشان می دهد که صورت اصیل بیت را باید در نسخه های همین گروه جست وجو کرد؛ ازاین رو این پرسش مطرح می شود که تصحیح دقیق بیت با توجه به تفاوت ضبط ها چیست و این بیت چه تاثیری در بازسازی ترتیب بیت های خطبه داستان رستم و سهراب دارد؟ نتایج پژوهش نشان می دهد که با تصحیح این بیت، خطبه داستان رستم و سهراب از شش بیت منسجم تشکیل شده است. همچنین بررسی نسخه ها و تحلیل محتوای بیت ها نشان می دهد که پس از فردوسی بیت های فراوانی به این بخش افزوده شده است که بیشتر آن ها کارکردی تفسیری دارند و در واکنش به اندیشه های مطرح شده در این خطبه سروده شده اند.

کلیدواژه ها:

شاهنامه فردوسی ، خطبه داستان رستم و سهراب ، تصحیح متن ، ضبط نسخه های شاهنامه