بررسی چالش علیت در اندیشه تفکیک از منظر حکمت متعالیه

مبحث علیت به دلیل جایگاه محوری آن در هستی شناسی، در همه مکاتب فلسفه اسلامی، به ویژه حکمت متعالیه، مورد توجه جدی قرار گرفته است. در قرون اخیر، نحله ای فکری با عنوان «مکتب تفکیک» در میان علمای شیعه پدید آمده است. یکی از مباحث چالش برانگیز در این نگرش، انکار اصولی است که بر اصل علیت متفرع می شوند؛ نظیر قاعده ضرورت علی و معلولی، اصل سنخیت و قاعده الواحد. دلیل این انکار آن است که به زعم این مکتب، پذیرش این اصول به اموری چون جبری بودن خداوند، سنخیت میان خالق و مخلوق، و قدمت عالم می انجامد. همین چالش، مسئله اصلی پژوهش پیش روست. در این مکتب به بحث سنخیت پرداخته شده است که با قواعد مهم فلسفی الواحد، اشتراک معنوی وجود، "معطی شیء نمی تواند فاقد آن باشد" و "آیه بودن کائنات برای خداوند" در هم تنیده شده است. بحث حادث و قدیم نیز در این مبحث جایگاهی ندارد.

کلیدواژه ها:

"علیت" ، "سنخیت" ، "حدوث و قدم" ، "ضرورت علی" ، "مکتب تفکیک"