بررسی چالشها و کارکردهای علم دینی از دیدگاه محمد نقیب العطاس

تکثر و تنوع نسخه های ارائه شده از علم دینی، نشان می دهد اندیشمندان مختلف بر سر ماهیت آن اجماع ندارند و نوعی پراکندگی دیدگاه در این حوزه، حاکم است. مقصود از علم دینی در این نوشتار، علم اسلامی است که در تلقی عالمان مسلمان، مختصاتی متمایز دارد. در میان صاحب نظران معاصر جهان اسلام که در این حوزه قلم زده اند، نظریه نقیب العطاس بیش از دیگران، بر واقعیت های عینی و همراه با رهیافت های عملی متکی است. پژوهش پیش رو می کوشد به این پرسش پاسخ دهد که تحقق علم دینی در منظومه فکری عطاس، با چه موانعی روبه روست و در فرض تحقق، چه پیامدها و کارکردهایی را به همراه خواهد آورد؟ برای یافتن پاسخ، نگارندگان با روش تحلیلی‑توصیفی و با تکیه بر مطالعات اسنادی، چالش ها و کارکردهای این نظریه را واکاویده اند. برآیند بررسی ها نشان می دهد موانعی همچون: غیراسلامی شدن زبان، آمیختگی علم غربی با خاستگاه های تمدنی آن، دوگانگی معرفتی در علوم رایج، شک گرایی و نسبی گرایی ذاتی علم سکولار، و فرایند سکولاریزاسیون، از جمله مهم ترین موانع پیش روی تحقق علم دینی به شمار می آیند. از سوی دیگر، ژرف نگری در آرای عطاس نشان می دهد تحقق این نظریه، به نتایج برجسته ای می انجامد که مهم ترین آنها عبارتند از: پرورش انسان کامل، جامعیت منابع معرفتی، زدودن شک و نسبیت از سیمای علم، یکپارچگی علوم، ساخت یابی منسجم علم دینی، همگرایی جهان اسلام، و قرائتی حداکثری از دین.

کلیدواژه ها:

علم دینی ، چالشهای علم دینی ، کارکردهای علم دینی ، شکاکیت ، نقیب العطاس