بررسی تطبیقی نظریات «تداخل وجودی» و «وحدت شخصی وجود» به مثابه تقریر حکیم از نسبت واجب و ممکن با تمرکز بر کتاب عقلانیت شهود آیت الله جوادی آملی

«وحدت شخصی وجود»، از مسلمات عرفان اسلامی، تفاسیر متعددی دارد. در تفسیر مشهور، وجود منحصر به ذات نامتناهی خداوند است و هر وجود دیگری نفی می شود. حکمای مسلمان، عمدتا وحدت شخصی وجود را با برهان بی نهایت اثبات می کنند، زیرا وجود نامتناهی خداوند امکان وجود غیر او را منتفی می سازد. در مقابل، استاد فیاضی با طرح نظریه «تداخل وجودی» و تاکید بر بی نهایتی وجود خداوند، هرگونه تعارض بین بی نهایت بودن خداوند و وجود موجودات دیگر را منتفی می داند زیرا مخلوقات در گستره وجود بی نهایت خداوند داخل شده اند. از نظر ایشان، نظریه تداخل وجودی، یگانه تفسیر صحیح برای تبیین چگونگی تحقق کثرت مخلوقات، در عین بی نهایتی خالق است. آیت الله جوادی آملی در جلد اول کتاب «عقلانیت شهود»، ضمن تاکید بر برهان بی نهایت به عنوان تنها دلیل معتبر وحدت شخصی وجود، نظریه تداخل را نقد کرده اند. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و به صورت کتابخانه ای، با تمرکز بر کتاب عقلانیت شهود، این دو نظریه را بررسی کرده و ارزیابی نموده است. یافته ها نشان می دهد، با توجه به اشکالات آیت الله جوادی آملی، نظریه تداخل، نمی تواند جمع میان وجود نامتناهی و سلب وجود دیگر موجودات از وجود خداوند را توضیح دهد و بنابراین، برهان بی نهایت بر وحدت شخصی وجود با این نظریه ابطال نمی شود.

کلیدواژه ها:

وحدت شخصی وجود ، برهان بی نهایت ، تداخل وجودی ، عقلانیت شهود