رهیافت تطبیقی میان عقل در روایات به عنوان مخلوق نخستین و عقل فلوطینی و نفس رحمانی عرفانی

در روایات شیعه ، احادیث شریفی به چشم می خورند که عقل را به عنوان مخلوق نخستین و تابع ترین مخلوق حق معرفی می نماید. این روایات که در پی آن به اطاعت عقل در فرمان الهی مبنی بر دور شدن و نزدیک شدن، اشاره می کند. دارای معنایی عمیق است که ضرورت تامل جدی تر در آن را بیشتر می کند. تاویل و نزدیک شدن به مراد متکلم در این روایات دغدغه اصلی این پژوهش است. زمانی که میراث حکمای الهی مرور شود ، در آثار فلوطین با مخلوقی با عنوان عقل روبرو می شویم که در مرتبه بعد از ,واحد که در راس هرم هستی است ، قرار دارد ویژگی های عقل فلوطینی با نفس رحمانی در عرفان اسلامی تطابق زیادی دارد. در این پژوهش این نتیجه حاصل می شود که علاوه بر تطابق عقل فلوطینی با نفس رحمانی در عرفان با عقل روایی نیز تنها اشتراک لفظی نداشته ، بلکه تطابق مفهومی نیز دارند. زیرا هر دو به عنوان صادر نخستین معرفی می شوند و بستری برای گستراندن و امتداد حق در هستی می باشند. این نوشتار بر اساس روش توصیفی – تحلیلی با تطبیق آموزه عقل فلوطینی و نفس رحمانی عرفا ، توانسته خصوصیات عقل فلوطینی ، نفس رحمانی و عقل مذکور در روایات را به عنوان مخلوق نخستین برهم تطبیق داده و از این رهگذر معنای واضح تری از عقل در روایات شیعه ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

عقل ، مخلوق نخستین ، حدیث شیعه ، فلوطین ، نفس رحمانی