بازخوانی مفهوم اعتدال در آثار سعدی: تحلیلی گفتمانی- فازی

مفهوم اعتدال، همواره در جوامع بشری، به عنوان بنیانی هستی شناختی برای نظام های اجتماعی، مورد نظریه پردازی قرار گرفته است؛ و نقش تعیین کننده ای در هدایت مناسبات انسانی در سطوح خرد و کلان داشته است. پژوهش حاضر با این پرسش محوری شکل گرفته است که در اندیشه سعدی ساخت و روایت نظام معنایی اعتدال با اتکا به مبانی نظری ارسطو و فارابی، چگونه صورت بندی شده است؟ روش این پژوهش، ماهیتی ترکیبی دارد و از تحلیل گفتمان و منطق فازی بهره می گیرد؛ ترکیبی که امکان تفسیر متن را بر مبنای عدم قطعیت، درجه پذیری و فهم پذیری ساختار معنا فراهم می سازد. هدف پژوهش آن است که نشان دهد تفسیر فازی از اعتدال چگونه می تواند در رهایی از مطلق اندیشی و افراط گرایی؛ و همچنین در تحلیل کارآمدتر روابط قدرت نقش آفرین باشد. یافته های پژوهش بیانگر آن است که مفهوم اعتدال نزد سعدی معطوف به «نظریه حد» و بر پایه میانه گزینی و توازن بخشی، و بر پرهیز از افراط و تفریط استوار است. در کانون این نگرش، انسان به مثابه فرایند و موجودی ناتمام قرار دارد. گفتمان اعتدال سعدی در سه سطح قابل استنتاج است: امکان (در ساحت سیاست و جامعه) امتناع (در ساحت ایمان و اعتقاد) و انحراف (غزل خوانی و عاشق پیشگی). این چارچوب می تواند زمینه ای برای فهم همدلانه از سیاست ورزی عادلانه و توازن ساز در مناسبات اجتماعی انسان ها فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

سعدی ، اعتدال ، گفتمان ، منطق فازی ، اافراط و تفریط ، نظریه حد