دوازده محله، دوازده امام نگاهی به معماری اعتقادی شیراز در عصر زندیه

دوره زندیه (۱۱۶۳–۱۲۰۹ق) از ادوار کم نظیر تاریخ ایران معاصر است که در آن، پیوند میان حکومت و زیارتگاه ها و مقابر مذهبی به اوجی چشمگیر رسید. کریم خان زند که خود را «وکیل الرعایا» می نامید و از پذیرش عنوان شاهی خودداری کرد، حکومت خود را بر پایه ای از اعتقاد قلبی به مذهب اثناعشری و احترام عمیق به اماکن متبرکه بنا نهاد. او شهر شیراز را به دوازده محله تقسیم کرد و معتقد بود هر محله تحت حمایت یکی از امامان معصوم (ع) قرار دارد که همچون فرشته نگهبان از آن مراقبت می کنند؛ برای همین خطبه و سکه به نام ائمه زد و هر شب جمعه به طور رسمی مجالس تذکره برای آنان برگزار می کرد. زیارت شاه چراغ و بستن عهد پیمان اتحاد در آنجا پیش از حرکت به سوی آزادخان، تزئین گلدسته های مساجد بصره با خطبه اثناعشری و اذان جعفری پس از فتح آن شهر توسط صادق خان، و توجه ویژه به تعمیر مساجد، تکایا و قبور ائمه در عراق، نمونه های عینی این پیوند است. جانشینان او نیز همچون علی مردان خان با ارسال سنگ برای مرمت بقاع متبرکه نجف، کربلا و کاظمین، این سنت را ادامه دادند. این مقاله با رویکردی توصیفی تحلیلی نشان می دهد که زندیان به مقابر مذهبی به شدت احترام می گذاشتند و همین احترام عمیق، یکی از رازهای ماندگاری ایشان در قلب ایرانیان بوده است.

کلیدواژه ها:

زندیه ، کریم خان زند ، مقابر مذهبی ، شیراز ، شاه چراغ ، مذهب اثناعشری