از استیصال سیاسی تا استعلای ایمانی: رفتار آقامحمدخان قاجار در حرم های اهل بیت (ع)

پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل رفتارشناسی مذهبی آقامحمدخان قاجار در مواجهه با قبور ائمه اطهار(ع) و بقاع متبرکه تدوین شده است. اهمیت این موضوع در آن نهفته است که بنیان گذار سلسله قاجاریه غالبا با چهره ای سرسخت، بی رحم و متمرکز بر خشونت های سیاسی شناخته می شود؛ در حالی که بازخوانی منابع دست اول تاریخی نشان دهنده ابعاد عمیق، پایدار و قابل توجهی از پایبندی وی به شعایر شیعی، نذورات کالبدی و استغاثه به آستان اهل بیت (ع) است. پرسش بنیادین این پژوهش ناظر بر آن است که مراقد متبرکه چه جایگاهی در منظومه فکری، رفتاری و مشروعیت یابی آقامحمدخان داشته اند. یافته های این پژوهش، با اتکا به روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر اسناد تاریخی، نشان می دهد که رفتار آقامحمدخان با بقاع مقدسه دارای الگویی چندساحتی بوده است؛ از سویی در دوران ضعف و گروگان گیری در شیراز، مرقد شاه چراغ ملجا امن و پناهگاه حیات او به شمار می رفت، و از سوی دیگر در دوران اقتدار، فتح خراسان با ورود پیاده، خاضعانه و اشک بار به حرم امام رضا(ع) همراه شد، که مورخان آن را ناشی از اخلاص و ارادتی فراتر از تقلید محض ثبت کرده اند. علاوه بر این، حجم وسیعی از نذورات مالی شامل ساخت ضریح های طلا و نقره برای امیرالمومنین(ع)، زراندود کردن گنبدها و بازسازی روضه های منوره در نجف، کربلا و طوس، گواهی بر محوریت امر قدسی در رفتارهای وی است. در نهایت، وصیت و انتقال پیکر اجدادش و شخص وی به نجف اشرف، نشان دهنده تبدیل بارگاه های ائمه به نقطه پیوند حیات، قدرت و پایان هستی اوست.

کلیدواژه ها:

آغامحمدخان قاجار ، امام رضا (ع) ، امام حسین (ع) ، مشهد ، کربلا ، شیراز ، تهران