اقتصاد قدرت در محال ثلاث تنکابن: تحلیل سازو کارهای درآمدی و شبکه های اقتصادی خاندان خلعتبری با محوریت محمد ولی خان تنکابنی

این پژوهش به «بررسی نقش اقتصادی خاندان خلعتبری در محال ثلاث تنکابن عصر قاجاریه با محوریت محمدولی خان تنکابنی» اختصاص دارد. هدف اصلی، تبیین نقش اقتصادی خاندان خلعتبری در عصر قاجاریه در منطقه محال ثلاث تنکابن با تاکید بر شخصیت محمدولی خان سپهسالار اعظم است. اهمیت شناخت نقش محمدولی خان خلعتبری و افراد خانواده اش در تحولات اقتصادی منطقه محال ثلاث از انقلاب مشروطه تا سقوط قاجاریه، جایگاه ویژه ای در تاریخ تحولات شمال ایران دارد. این پژوهش با رویکردی بنیادی، ماهیتی تاریخی و با روش توصیفی تحلیلی، از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، شواهد و مستندات متعددی را گردآوری و تحلیل نموده است بررسی اسناد و منابع نشان می دهد که خاندان خلعتبری، ستون فقرات ساختار اجتماعی-اداری و نظام مالیاتی غرب مازندران بودند و با اتکاء به مشروعیت مذهبی، نظامی، و اقتصادی خود، صحنه قدرت منطقه ای را به گونه ای سامان دادند که هیچ تصمیم اداری یا اقتصادی، بدون مشارکت آنها عملی نمی شد.نتایج تحقیق نشان می دهد خاندان خلعتبری با تکیه بر اصالت سیادت و روابط دیرین با دربار قاجار، ضمن تثبیت قدرت سیاسی اداری در محال ثلاث، همواره از اصلی ترین مالکان عمده اراضی، ناظران بر راه های تجاری و کنترل کنندگان گمرکات محلی بوده اند. این خاندان با بهره گیری از مدیریت منابع کشاورزی، مراتع و جنگل ها، سرمایه گذاری در صنایع محلی (همچون ابریشم و چای) و نیز ایفای نقشی کلیدی در جمع آوری مالیات و حل اختلافات ایلات و طوایف، ساختار حکمرانی و اقتصاد منطقه را به طرز محسوسی تحت تاثیر قرار داده اند. نقش واسطه گری اقتصادی و سیاسی خاندان، از یک سو موجب تحکیم پیوند با حکومت مرکزی و از سوی دیگر سبب کسب منزلت اجتماعی و استمرار نفوذ خاندان حتی پس از تحولات مشروطه شده است. شواهد تاریخی همچنین حاکی از آن است که محمدولی خان تنکابنی با اتکا به پشتوانه اقتصادی و شبکه نفوذ خانوادگی، به یکی از چهره های اثرگذار در رویدادهای عصر مشروطیت، فرماندهی نظامی، و اصلاحات سیاسی و اقتصادی منطقه بدل شد.در نهایت، پژوهش حاضر با آثار مورخین، تصویری جامع از پیوند اقتصاد، سیاست و قدرت در سرنوشت محلی محال ثلاث و جایگاه خاندان خلعتبری ارائه می دهد و زوایای جدیدی از مناسبات قدرت و ثروت در دوره قاجار را روشن می سازد.

کلیدواژه ها:

تنکابن ، محال ثلاث ، خاندان خلعتبری ، عصر قاجار ، محمدولی خان خلعتبری