در جستجوی هستی هوش مصنوعی تاملی فلسفی در چیستی وجود و مرتبت آن

پژوهش حاضر با هدف تحلیل فلسفی هستی هوش مصنوعی و تبیین مرتبت وجودی آن در نظام هستی شناختی، به ویژه از منظر فلسفه اسلامی، نگاشته شده است. پرسش بنیادین این پژوهش آن است که آیا هوش مصنوعی صرفا یک «مصنوع» و «ابزار» است، یا می توان برای آن نوعی «مرتبه وجودی مستقل» در نظر گرفت؟ در این راستا، مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از روش کتابخانه ای، ابتدا به تبیین مفاهیم بنیادین هستی، وجود، ماهیت و هوش مصنوعی می پردازد و سپس مبانی هستی شناسی در فلسفه اسلامی (اصالت وجود، تشکیک وجود، مراتب وجود، وجود ممکن و واجب، و نقش نفس و عقل در ادراک) را بررسی می کند. در ادامه، با تحلیل تمایز وجود فیزیکی و اطلاعاتی، وجود نرم افزاری و سخت افزاری، و نسبت هوش مصنوعی با مفاهیم «شیء» و «موجود»، به این پرسش محوری پاسخ می دهد که آیا هوش مصنوعی «موجود» است. همچنین مسئله ذهن و آگاهی، نسبت هوش با ادراک و فهم، و مسئله خودآگاهی در هوش مصنوعی واکاوی می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی، به عنوان موجودی مصنوع، فاقد نفس، عقل، اختیار و آگاهی است و در مراتب وجودی، در پایین ترین سطح موجودیت (موجود مصنوع و اطلاعاتی) قرار می گیرد. با این حال، ظهور این پدیده، پیامدهای هستی شناختی مهمی برای بازتعریف مفهوم انسان، عقل، فاعلیت و مرز انسان و ماشین به همراه دارد. در نهایت، چارچوبی پیشنهادی برای فهم هستی هوش مصنوعی بر اساس معیارهای هستی شناختی فلسفه اسلامی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هستی شناسی ، وجود و ماهیت ، فلسفه اسلامی ، ذهن و آگاهی ، نفس و عقل ، اختیار و اراده ، موجود مصنوع.