طراحی چارچوب مفهومی نقش مدیر به عنوان هماهنگ کننده هوش مصنوعی ‎ (AI Orchestrator) ‎در سازمان های عامل محور

ظهور هوش مصنوعی عامل محور (Agentic AI) با افزودن قابلیت هایی مانند هدف محوری، برنامه ریزی، استفاده از ابزارها، اقدام مستقل و انطباق با بازخورد، الگوی سنتی رابطه میان مدیر و فناوری را با تحول مواجه کرده است. در چنین شرایطی، مسئله اصلی دیگر صرفا چگونگی استفاده مدیر از هوش مصنوعی نیست، بلکه چگونگی مدیریت و هماهنگی نظامی متشکل از انسان ها و عامل های هوش مصنوعی است. هدف پژوهش حاضر، طراحی یک چارچوب مفهومی برای تبیین نقش جدید مدیر به عنوان هماهنگ کننده هوش مصنوعی (AI Orchestrator) در سازمان های عامل محور است. پژوهش با رویکرد مفهومی و از طریق تحلیل و تلفیق تطبیقی ادبیات مرتبط با هوش مصنوعی عاملمحور، تحول نقش های مدیریتی، همکاری انسان و هوش مصنوعی، ارکستراسیون مدیریتی و قضاوت و پاسخگویی انسانی انجام شد. یافته های مفهومی نشان می دهد که نقش مدیر در سازمان های عامل محور نه با حذف یا کاهش اهمیت مدیریت، بلکه با تغییر سطح و ماهیت مداخله مدیریتی تحول می یابد. بر این اساس، نقش AI Orchestrator بر چهار قابلیت اصلی شامل معماری و تخصیص کار میان انسان و عامل، هماهنگی شبکه انسان–عامل، تنظیم سطح خودمختاری و نقاط مداخله، و پایش و بازتنظیم مستمر نظام ترکیبی استوار است. چارچوب پیشنهادی همچنین قضاوت و پاسخگویی انسانی را به عنوان سازوکار حفظ مشروعیت و مسئولیت در کنار خودمختاری عامل ها در نظر می گیرد و پیامدهای آن را در کیفیت تصمیم گیری، چابکی سازمانی، نوآوری و خلق ارزش صورت بندی می کند. این چارچوب می تواند مبنایی برای بازتعریف شایستگی های مدیریتی، طراحی سازوکارهای کنترل و پاسخگویی و توسعه مدل های تجربی در سازمان های مبتنی بر عامل های هوش مصنوعی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی عامل محور ، سازمان های عامل محور ، AI Orchestrator ، ارکستراسیون مدیریتی ، همکاری انسان–هوش مصنوعی ، قضاوت انسانی ، پاسخگویی