دستورالعمل های کهن استفاده از رنگینه های قرمز در متون تاریخی ایران

مداقه در دستورالعمل های بیش از بیست متن کهن از قرن پنجم تا قرن دوزادهم هجری نشان می دهد مواد حاوی رنگزاهای قرمز شامل گل بستان افروز (گل تاج خروس)، بقم، خون سیاوشان، روناس، شاه توت، شقایق نعمانی، حشرات حاوی رنگینه قرمز (قرمزدانه، لاک و قرمز)، گل انار (گلنار) و گلرنگ توسط مواد مختلف قلیایی و اسیدی مانند شخار، سرکه، آهک و زاج با روش های گوناگون استخراج می شده است. این مقاله نشان می دهد استفاده از رنگینه های قرمز در دستورالعمل های کهن عمدتا برای رنگ آمیزی کاغذ و برای ساخت مرکب های رنگی توصیه شده است. به جز این موارد، استفاده های محدود دیگری شامل رنگ کردن سنگ، چرم، شیشه و بلور و همین طور ساخت رنگ برای نقاشی و استفاده از رنگینه های قرمز برای رنگرزی نیز برای این رنگزاها از طریق مطالعه متون کهن قابل احصا است. نکته قابل توجه آن که در بین دستورالعمل های فارسی کهن مورد بررسی، هیچ روشی برای ساخت لیک (lake) قرمز از رنگینه ها یافت نشد. در این مقاله همچنین واژه شناسی رنگینه های قرمز در متون کهن و پیچیدگی درک واژگان در درک مقصود دستورالعمل ها مورد بحث قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

رنگینه قرمز ، دستورالعمل های کهن ، رنگرزی ، لیک ، نسخ فارسی