ز شب خستگان یاد کن؛ معناشناسی نمادهای ظلم و خفقان در اشعار سیمین بهبهانی

ادبیات معاصر فارسی، به سبب وقایع سیاسی-اجتماعی تاریخ معاصر، بستر مناسبی برای بروز جریان های مختلف ادبی بوده است. یکی از مهم ترین این جریان ها، جریان سمبولیسم اجتماعی است. شاعران این جریان شعری معاصر دریافته اند که به سبب عوامل و موانعی که حیات اجتماعی آن ها را با دشواری و سختی مواجه کرده، و بخش اعظمی از آن ها را خفقان ناشی از ظلم دشمنان خارجی و داخلی تشکیل می دهد؛ نمی توان به واسطه ی ادبیات صریح و مستقیم به پایداری و مقاومت در برابر ناملایمتی های اجتماعی ایستاد، لذا لازم است با شیوه ای دیگر به مفاهیم ادبیات پایداری پرداخت و آن هم استفاده از بیانی غیرمستقیم و سمبل گرایانه است. در این پژوهش به بررسی سمبل های پایداری درخصوص مولفه ظلم و خفقان، در شعر یکی از سرشناس ترین شاعران معاصر فارسی، یعنی سیمین بهبهانی ازمنظر نظریه استعاره مفهومی لیکاف-جانسون پرداخته شده تا به این پرسش پاسخ داده شود که: «نمادهای ظلم و خفقان و نگاشت های استعاری این مقوله در اشعار این شاعر معاصر کدام اند؟» نتایج نشان می دهد که سیمین در پرداختن به مولفه ی ظلم، در مجموع ۲۳۹ بار از ۹۵ سمبل مختلف بهره می یابد و پرکاربردترین سمبل او در این مفهوم سمبل شب با بسامد ۳۹ بار تکرار است. همچنین برپایه نظریه استعاره مفهومی بالغ بر ۷۰ نگاشت استعاری ازجمله: ظلم شب است، ظلم زمستان است، ظلم آتش است، ظلم تازیانه است و... در شعار این شاعر قابل ملاحظه است.

کلیدواژه ها:

سیمین بهبهانی ، استعاره مفهومی ، ادبیات پایداری ، نماد ، شب ، ظلم و خفقان