بررسی تطبیقی «علم بودن متافیزیک» در اندیشه کانت و استاد مصباح یزدی

مسئله "علم بودن متافیزیک" از مباحث بنیادین در فلسفه است که با طرح نظام نقادی کانت، ابعاد پیچیده تری یافته است. اهمیت این مسئله بدان جهت است که سرنوشت سایر شاخه های معرفت به کیفیت پاسخ به این پرسش وابسته است. این پژوهش با روش تطبیقی-تحلیلی به بررسی دیدگاه های کانت و علامه مصباح یزدی در این زمینه پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که کانت با تفکیک پدیدار و نومن و معرفی معیار قضایای ترکیبی پیشینی، متافیزیک سنتی را ناممکن می داند، اما خود با چالش های مهمی از جمله تناقض در تبیین شیء فینفسه، خودشکنی روش شناختی و تقلیل گرایی در تحلیل مفاهیم فلسفی روبروست. در مقابل، علامه مصباح با تکیه بر علم حضوری، تمایز معقولات اولی و ثانیه، و واقع نمایی مفاهیم فلسفی، نظام معرفت شناختی منسجمی ارائه می دهد که امکان شناخت حقایق فراحسی را فراهم می سازد. بررسی ها نشان می دهد که نقد کانت بر متافیزیک صرف نظر از اشکالاتی که بر آن وارد است، ناظر به صورت های ناقص متافیزیک است، نه ذات آن، و حکمت متعالیه با ارائه صورت کامل تری از متافیزیک، ظرفیت های جدیدی برای بنیان گذاری متافیزیک به مثابه علمی معتبر گشوده است.

کلیدواژه ها:

متافیزیک ، علم بودگی ، کانت ، علامه مصباح ، عقل ، فلسفه تطبیقی