تحلیل تطبیقی برنامه های درس جغرافیای سیاسی در ایران و دانشگاه های برتر جهان: چالش های معرفت شناختی و روش شناختی

هدف پژوهش حاضر بررسی ساختار و نقش برنامه درسی سرفصل محور رشته جغرافیای سیاسی است که با رویکردی تطبیقی- تحلیلی به واکاوی چگونگی تاثیر آن در شکل گیری ذهنیت دانش آموختگان می پردازد. در این راستا، با بهره گیری از تحلیل محتوای کیفی، سرفصل های دروس پایه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیای سیاسیدر ایران در مقایسه با ده دانشگاه از آمریکا (ویسکانسین و کالیفرنیا)، کانادا (تورنتو، بریتیش کلمبیا)، بریتانیا (آکسفورد، کینگز، کالج مطالعات اقتصادی لندن)، فرانسه (سوربن، موسسه مطالعات سیاسی) و آلمان (گوته، آزاد برلین، مونیخ) در سال تحصیلی ۲۰۲۴ بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که آموزش جغرافیای سیاسیدر ایران در سه سطح با الگوهای جهانی فاصله دارد: در سطح معرفت شناختی، پارادایم غالب همچنان رئالیسم ژئوپولیتیکی و اثبات گرایی کلاسیک است و رویکردهای انتقادی، پسااستعماری و فمینیستی در حاشیه قرار دارند؛ در سطح روش شناختی، روش های کیفی نوین مانند تحلیل گفتمان، اتنوگرافی سیاسی و کارتوگرافی انتقادی غایب اند و در سطح عملکردی، خروجی این نظام آموزشی عمدتا تکنوکرات امنیتی و استراتژیست دولت محور است. در مقابل، دانشگاه های دیگر جهان با گنجاندن مباحث جدید و پیوند نظر با کنشگری مدنی، در صدد تربیت سوژه ای هستند که فضا را نه به عنوان بستر ثابت قدرت، بلکه به عنوان برساخت اجتماعی قابل نقد و تغییر، درک کند.

کلیدواژه ها:

آموزش جغرافیای سیاسی ، پارادایم ، سرفصل درسی ، سوژه دانش آموخته