تصمیم گیری ژئوپلیتیکی؛ حلقه مفقوده میان آموزش و حکمرانی در ایران

تصمیم گیری یکی از بنیادی ترین کارکردهای حکمرانی است و دانش ژئوپلیتیک، به دلیل ماهیت راهبردی خود، ارتباطی ماهوی با فرایندهای تصمیم سازی و سیاستگذاری دارد. با وجود این پیوند، به نظر می رسد آموزش تصمیم گیری در این حوزه در ایران متناسب با نیازهای حکمرانی، سیاست گذاری و تصمیم سازی ملی سامان نیافته است. هدف پژوهش حاضر واکاوی جایگاه آموزش تصمیم گیری در رشته جغرافیای سیاسی و تبیین مفهوم «تصمیم گیری ژئوپلیتیکی» از طریق تحلیل محتوای جهت دار درس «روش ها و فنون تصمیم گیری» است که در قالب یک مطالعه اکتشافی و به صورت کیفی انجام شده است. داده های پژوهش کاربردی – توسعه ای از طریق مطالعه منابع نظری مرتبط با ژئوپلیتیک، تصمیم گیری، حکمرانی و سیاست گذاری عمومی و تحلیل سرفصل های درس «روش ها و فنون تصمیم گیری» در مقطع کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی گردآوری و تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد محتوای درس مورد بررسی عمدتا تحت تاثیر پارادایم مدیریتی، روش های کمی و ابزارهای تحلیل داده قرار دارد و مولفه های بنیادین تصمیم گیری ژئوپلیتیکی، از جمله تحلیل قدرت، منافع ملی، محیط راهبردی، تحلیل بازیگران، آینده پژوهی، سناریونویسی و سیاست گذاری ژئوپلیتیکی، جایگاه متناسبی ندارند. غلبه رویکرد ابزارمحور موجب شده آموزش تصمیم گیری بیش از آنکه به تصمیم سازی و طراحی گزینه های راهبردی بپردازد، به آموزش تکنیک های انتخاب گزینه محدود شود. این یافته ها فاصله میان محتوای آموزشی این درس و الزامات تصمیم گیری ژئوپلیتیکی در عرصه حکمرانی و سیاست گذاری را نشان می دهد. بر پایه یافته ها، «تصمیم گیری ژئوپلیتیکی» به عنوان یک شایستگی راهبردی و حوزه ای نوظهور پیشنهاد می شود. این مفهوم با پیوند تحلیل های ژئوپلیتیکی با فرایندهای تصمیم سازی و سیاست گذاری، می تواند زمینه ساز گذار از آموزش ابزارمحور به آموزش راهبردمحور و تقویت نقش آموزش ژئوپلیتیک در نظام حکمرانی باشد.

کلیدواژه ها:

تصمیم گیری ژئوپلیتیکی ، ژئوپلیتیک ، حکمرانی ، سیاست گذاری ، تصمیم سازی راهبردی