درک شرطی های خلاف واقع در زبان فارسی: شواهدی از ردیابی چشم

مقدمه: مطالعات متعدد نشان داده اند که درک شرطی های خلاف واقع (مثلا «اگر او زود بیدار شده بود، سنگک می گرفت») شامل فعال سازی دو معنای متمایز است: ۱) حدس (گرفتن سنگک) و ۲) حقایق پیش فرض (نگرفتن سنگک). مطالعه حاضر با هدف مقایسه زمان و ترتیب فعال سازی این دو معنا به هنگام درک شرطی های خلاف واقع مثبت و منفی در زبان فارسی طراحی شد. روش کار: پایگاه داده شامل ۲۵۶ سناریوی کوتاه بود که در ۸ مجموعه ۳۲تایی سازمان دهی شدند. در هر مجموعه نیمی از سناریوهای کوتاه شرطی های خلاف واقع مثبت و نیمی منفی بودند. با استفاده از پارادایم جهان دیداری و ردیابی چشم، فعال سازی هر دو معنا در حین پردازش بررسی شد. تحلیل داده های احتمالات تثبیت از ۳۲ فارسی زبان بومی (۲۱ زن، ۱۱ مرد؛ میانگین سنی ۳۴/۲۲ سال) انجام پذیرفت. یافته ها: نتایج نشان داد که به هنگام درک هر دو نوع شرطی خلاف واقع، فارسی زبانان ابتدا حقایق پیش فرض را فعال و نگاه خود را بر روی آن تثبیت کرده و سپس به حدس نگاه کردند. داده های ردیابی چشم، به طور معناداری مدت زمان تثبیت طولانی تر بر روی حقایق پیش فرض در مقایسه با حدس را در هر دو نوع شرطی آشکار کرد. مشاهدات درباره چگونگی تاثیر مشخص بودگی حقایق پیش فرض بر تثبیت نگاه در هر دو نوع جمله شرطی خلاف واقع نشان داد که مشخص بودگی بیشتر حقایق پیش فرض در شرطی های خلاف واقع منفی باعث شد فارسی زبانان زودتر بر آنها تمرکز کنند، اگرچه مدت زمان تثبیت به طور معناداری متفاوت نبود. نتیجه گیری: یافته ها با نظریه انگاره های ذهنی و سوگیری واقعیت در درک و پردازش شرطی های خلاف واقع همسوست.

کلیدواژه ها:

Counterfactual conditionals ، Visual world paradigm ، Mental model theory ، eye-tracking ، Persian language ، شرطی های خلاف واقع ، پارادایم جهان دیداری ، نظریه انگاره های ذهنی ، ردیابی چشم ، زبان فارسی