سازوکار افراط بلاغی در قصاید خاقانی شروانی با تکیه بر نظریه بلاغت افراط ژان فانشتاک

قصاید خاقانی شروانی از پیچیده ترین نمونه های قصیده در شعر فارسی است که در مواردی که به رنج، فقدان، بحران تاریخی و اعتراض پرداخته شده، خاقانی زبان قصیده را از کارکردهای متعارف توصیفی، مدحی و عاطفی فراتر برده و آن را به ابزاری برای اثرگذاری اقناعی تبدیل کرده است. این ویژگی، قصاید او را به متونی مناسب برای تحلیل های بلاغی کلان و متن محور تبدیل می کند. پژوهش پیش رو، با تکیه بر نظریه بلاغت افراط از ژان فانشتاک، به بررسی کنش بلاغی افراط در قصاید خاقانی می پردازد. هدف پژوهش، تبیین نقش افراط بلاغی در شکل گیری فردیت سبکی خاقانی و توضیح سازوکار آن در سه سطح تحلیلی است. روش پژوهش، تحلیلی–توصیفی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای و یادداشت برداری است. براساس نتایج به دست آمده افراط بلاغی در شعر خاقانی در سه سطح عمل می کند: در سطح خرد بیان، به صورت کنش های اقناعی موضعی در جمله و بیت؛ در سطح کلان پیکره قصیده، به عنوان منطق سازمان دهنده ساختار متن و در سطح گفتمانی، به مثابه چهارچوب مسلط تولید معنا که تجربه فردی را به مسئله ای کلان و وجودی تبدیل می کند. این نظام مندی افراط، عنصر بنیادین فردیت سبکی خاقانی را شکل می دهد.

کلیدواژه ها:

افراط بلاغی ، خاقانی شروانی ، قصیده ، فردیت سبکی ، ژان فانشتاک