صورت بندی مفهوم مرگ در شعر خیام و مولوی

مرگ پدیده ای است که سایه پررمزوراز و ابهام آلود آن بر سراسر فرهنگ انسانی گسترده شده، ناشناختگی و رازناکی ماهیت آن در طول تاریخ اندیشه بشر موجب پیدایش افکار و تاملات گاه متناقض درزمینه مرگ در عرصه های مختلف فکری، ازجمله در شعر و ادب فارسی، شده است و هرکدام از شاعران با تکیه بر پایگاه های فکری و معرفتی خود، از لون دیگر به این پدیده نگریسته، مفاهیم ذهنی خود را در قالب تصاویر و تعابیر متنوع به جامعه بشری ارائه داده اند و به­همین­دلیل، در این پژوهش نگارنده برآن شد تا با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای - اسنادی، تصاویر و تعابیر مرگ را در شعر خیام و مولوی بررسی و تحلیل کند و نشان دهد که خیام و مولوی چگونه توانسته اند با بهره گیری از عناصر و سازوکارهای القای معانی، سپهر ذهنی خود را در حوزه مرگ و مرگ­اندیشی به تصویر کشیده، رازناک­ترین پدیده و مسئله هستی را به­صورت ملموس در معرض شناخت جامعه قرار دهند؟ نگارنده در این بررسی و مقایسه تحلیلی، به این نتیجه رسید که مرگ در شعر خیام، به­صورت پدیده ای رازناک و گاه به­صورت امری طبیعی به تصویر کشیده شده که سیر زمان و گردش چرخ دوار در پیدایش آن نقش عمده دارند، اما در تصاویر شعری مولوی، مرگ به صورت چندبعدی نشان داده شده؛ به­طوری­که، در نگاه اسطوره ای او مرگ پدیده رازآلود و ناشناختنی و در منظر حکمی وی تجزیه ظاهر عناصر مادی بدن و در نگرش دینی - عرفانی او مرگ دروازه ورود به مراتب عالی تر حیات و بازگشت به مبدا حقیقی و افزایش «جان» و به­تبع آن، «آگاهی» است و مولوی به­صورت خلاقانه و روان­شناسانه و با بهره­گیری از عناصر و سازوکارهای القای معانی و پدیده های طبیعت، توانسته فاصله روانی و زیباشناسانه بین مرگ و مخاطبان اشعارش را رعایت کند و با عناصر و شگردهای هنری، پدیده مرگ را شناخت پذیر و گونه های رقیق مرگ را در زندگی انسان تبیین کند و برخلاف خیام نشان دهد که مرگ نقطه پایان خط زندگی نیست، بلکه عنصری جاری در بطن و متن زندگی است که نباید از آن هراس داشت.

کلیدواژه ها:

مرگ ، تصاویر مرگ ، شعر کلاسیک ، خیام ، مولوی