بلاغت دیجیتال و اخلاق سایبری در ایران معاصر: کاربست هوش مصنوعی در تحلیل انتقادی و بازنمایی متون ادبی و فرهنگی

پژوهش پیش رو به تبیین چهارچوب بلاغت دیجیتال و اخلاق سایبری در بافت ادبی ایران معاصر، با تمرکز بر چالش های تفسیری و اخلاقی، می پردازد. مسئله اصلی پژوهش، خوانش انتقادی و تبارشناسی گسست های تحلیلی در کاربست مدل های هوش مصنوعی برای کدگذاری، بازنمایی و ارزیابی شگردهای بلاغی متون ادبی است؛ مسئله ای که به دلیل ماهیت استعاری زبان فارسی، ابزارهای محاسباتی غربی را در رویارویی با آرایه های مرتبه دوم نظیر ایهام با چالش کالیبراسیون اخلاقی و تفسیری روبه رو می سازد و به کوری بافتی و تقلیل گرایی مادی معانی قدسی منجر می شود. هدف این پژوهش، استخراج الگوهای اعتبارسنجی محاسباتی در تحلیل متن بنیاد ادبی و ارائه ماتریس بومی ارزیابی بلاغت دیجیتال است. روش استفاده شده در این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی دیجیتال با رویکرد محاسباتی و متن بنیاد است که از راه کالیبره سازی مدل زبانی بزرگ جی پی تی-۴ و نرم افزار ان ویوو برای استخراج کدهای هسته و ثانویه روی غزل شماره یک دیوان حافظ، اشعار دیداری طاهره صفارزاده و رمان تنگسیر صادق چوبک انجام می گیرد. دلیل به کارگیری این روش، توانایی ترکیب ساختار ریاضیاتی الگوریتم ها با ظرافت های معنایی نقد ادبی است. براساس یافته های پژوهش الگوریتم های محاسباتی بدون بازتنظیم براساس بلاغت سنتی ایران، دچار خطای تاویلی ۳۲ درصدی در درک ایهام و بن بست روش شناختی در تحلیل شعر دیداری می شوند؛ بااین حال، محاسبات پایایی میان ارزیاب انسانی و ماشین نشان می دهد که با اعمال فراموج های بومی و چهارچوب های اخلاق سایبری، ضریب کاپای کوهن در تحلیل متون به ۸۴/۰ ارتقا می یابد که نشان دهنده توافقی عالی است. این یافته ها ضرورت گذار به علوم انسانی دیجیتال مجهز به نظارت انسان را اثبات کرده و مسیر سیاست گذاری هدفمند را برای مهار سوگیری های الگوریتمی هموار می سازد.

کلیدواژه ها:

بلاغت دیجیتال ، اخلاق سایبری ، هوش مصنوعی ، علوم انسانی دیجیتال ، تحلیل محتوای کیفی ، بازنمایی متون ادبی