تبیین نقش میانجی تاب آوری شهری درکاهش شکنندگی شهر زنجان

شهرهای معاصر به عنوان سیستم های پیچیده انسانی-فضایی، به طور فزاینده ای با پدیده «شکنندگی شهری» مواجه هستند که ناشی از تعامل عوامل کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی و زیست محیطی می باشد. در این میان، مفهوم «تاب آوری شهری» به عنوان رویکردی نوین، توانایی سیستم شهری در مقاومت، انطباق و بازیابی کارکردها را مورد تاکید قرار می دهد. با وجود این، مطالعات داخلی کمتر به نقش میانجی گرانه تاب آوری در کاهش شکنندگی پرداخته اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش میانجی تاب آوری شهری در رابطه میان ابعاد چهارگانه (اقتصادی، اجتماعی، کالبدی-زیرساختی و حکمرانی-مدیریتی) با شکنندگی شهری در شهر زنجان انجام شده است. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری (PLS) انجام شد. یافته ها نشان داد که هر چهار بعد به طور هم زمان و معنادار بر شکنندگی شهری اثر می گذارند، اما بخش قابل توجهی از این اثر از طریق متغیر میانجی تاب آوری منتقل می شود. بعد حکمرانی و مدیریتی با اثر کل ۰.۷۲۰ قوی ترین عامل تبیین کننده شکنندگی بود و بیش از نیمی از اثر آن (حدود ۵۳ درصد) به صورت غیرمستقیم و از طریق تقویت تاب آوری اعمال می شود. همچنین، ضریب مسیر قوی و معنادار بین تاب آوری و شکنندگی (۰.۷۱۳ و ۳۵.۶۵=t) نشان دهنده نقش کلیدی تاب آوری در تعدیل شکنندگی است. میانجی گری در همه روابط از نوع «جزئی» بوده، اما شدت آن در بعد حکمرانی به مراتب بیشتر از سایر ابعاد است. در مجموع، نتیجه می شود که تاب آوری شهری نه یک متغیر کمکی، بلکه یک سازوکار راهبردی و ضروری برای کاهش شکنندگی شهری محسوب می شود و سیاست گذاری شهری در زنجان باید با اولویت بندی تقویت ظرفیت های تاب آوری، به ویژه در حوزه حکمرانی، به دنبال کاهش آسیب پذیری و دستیابی به توسعه پایدار باشد.

کلیدواژه ها:

شکنندگی شهری ، تاب آوری شهری ، نقش میانجی ، مدل سازی معادلات ساختاری ، شهر زنجان