طراحی مدل پارادایمی فرهنگی - اجتماعی برای توسعه شهری پایدار در بافت های فرسوده (مطالعه موردی: مناطق ۱۷ و ۱۸ شهر تهران)

توسعه شهری پایدار در جوامع معاصر، مفهومی چندبعدی است که علاوه بر ارتقای زیرساخت های کالبدی، بر احیای هویت های فرهنگی و تقویت پیوندهای اجتماعی تاکید دارد. در کلان شهرهایی چون تهران، بافت های فرسوده با ویژگی هایی نظیر تخریب کالبدی، ضعف سرمایه اجتماعی و تضعیف هویت محلی، مانعی جدی در مسیر تحقق این هدف محسوب می شوند. رویکردهای سنتی بازآفرینی که به طور عمده بر اصلاحات فیزیکی متمرکزند، نه تنها ناکارآمد بوده اند، بلکه به تشدید نابرابری های اجتماعی نیز انجامیده اند. این پژوهش با تکیه بر جامعه شناسی فرهنگی، به طراحی مدلی پارادایمی فرهنگی - اجتماعی برای بازآفرینی پایدار شهری در مناطق ۱۷ و ۱۸ تهران می پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه ساختارهای فرهنگی (ارزش ها، باورها، هنجارها) و اجتماعی (روابط و تعاملات) می توانند مبنای چارچوبی نظام مند برای بازآفرینی باشند. روش پژوهش، ترکیبی (کمی - کیفی)، کاربردی و توصیفی - تحلیلی است. داده ها از ۱۴۵ پرسشنامه با پایایی مطلوب (۸۲/۰) و ۲۰ مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و با روش های CFA، SEM، رگرسیون چندگانه و تحلیل مضمون پردازش شدند. نتایج نشان داد ساختارهای فرهنگی (۳۸/۰) و اجتماعی (۴۵/۰) تاثیر معناداری بر توسعه پایدار دارند. مدل پیشنهادی با ضریب تعیین ۷۲ درصد و راستی آزمایی ۸۷ درصد، تعامل میان هنجارهای فرهنگی، شبکه های اجتماعی و سیاست های نهادی را برجسته می سازد. نوآوری پژوهش در بومی سازی نظریه های بوردیو و پاتنام و مقایسه تطبیقی با نمونه هایی چون محله الفاما در لیسبون است. یافته ها بر ضرورت سیاستگذاری مشارکتی، تقویت هویت فرهنگی و سرمایه گذاری اجتماعی برای ارتقای کیفیت زندگی تاکید دارند.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، بافت فرسوده ، توسعه شهری پایدار ، ساختارهای اجتماعی ، ساختارهای فرهنگی