تبارشناسی، پیشینه و تزیینات رحل

رحل، یک شیء چوبی است که برای نگهداری قرآن و احترام به کلام خدا از گذشته تا کنون مورد استفاده بوده­ است. برای تفاخر بخشیدن به آن، به­ دلیل تقدس کتاب قرآن در ادوار تاریخی با هنرهای مختلفی مزین شده­ است این هنرها که زیرمجموعه هنرهای چوب هستند شامل معرق، منبت، خاتم و نقاشی است و فرم های متنوع به ­خصوص در پایه ها، بر زیبایی رحل ها افزوده. در تزیینات رحل، انواع نقوش گیاهی، حیوانی و هندسی استفاده شده و برخی نیز به کتیبه آراسته شده اند. تمامی نقوش مورد استفاده در تزیینات رحل توسط هنرمندان برگرفته از باورها، اعتقادات و فرهنگ ایرانی بوده ­است. تبارشناسی رحل و سیر تحول آن هدف نوشتار حاضر است و در پی پاسخ بدین سوال است که پیشینه رحل چیست و وجه تسمیه آن کدام است؟ روش تحقیق از نوع کیفی و به­ صورت توصیفی- تحلیلی بوده و جمع آوری اطلاعات به روش اسنادی است. یافته ها نشان می دهد با توجه به تلاوت قرآن و آموزش آن در مکتب خانه ها و کتابخانه ها نیاز به شیء سبک و قابل حمل احساس شد. ایرانیان مسلمان این نیاز را با ساخت رحل برطرف کردند که با توجه به تغییر در طرز نشستن برای گرفتن و قرائت قرآن، تا حدی از خستگی گردن و کمر کاسته می شد. با گذشت زمان رحل ها فرم و نقوش متنوعی پیدا کردند. فرم رحل از روبه رو به شکل X و از طرفین به­ صورت مربع یا مستطیل است. پایه رحل با فرم هایی همچون ترنجی، محرابی، هلال و نیم ­دایره، با توجه به سلیقه سازنده یا سفارش دهنده به فرم دلخواه درآمده است. در فرم کلی رحل از گذشته تا کنون تغییرات قابل توجهی دیده نمی شود. تزیینات مورد استفاده در رحل با توجه به این­ که در چه دوره ­ای ساخته شده­ است، تزیین شاخص همان دوره در رحل به ­کار رفته ­است.

کلیدواژه ها:

رحل ، سیر تطور ، تبارشناسی رحل ، قرآن