تحلیل زیورآلات بلاگردان و مقدس قاجاری دزفول بر اساس نظریه اشیاء و مصرف نمادین

به باور برخی از مردم، زیور آلات علاوه بر وجه تزیینی کارکرد «شیء باورانه» یا «بلاگردان» و در مواردی، دارای نیروی خاص بوده و کارکردی چون طلسم و جادو داشته اند. منطقه دزفول نیز از جمله مناطقی بوده که در یک صد سال اخیر در چند نمونه از زیورآلات آن، نقوش نمادین و آیینی با کارکردی شیءباورانه یا بلاگردان دیده شده ­است. هدف این مطالعه تحلیل زیورآلات بلاگردان و مقدس قاجاری دزفول بر اساس نظریه اشیاء و مصرف نمادین است. تکمیل شکاف دانشی در حوزه فرهنگ عامه و شناخت فرهنگ مناطق مختلف ایران به ­ویژه خوزستان و به­ طور خاص شهر دزفول و همچنین آگاهی از عناصر بلاگردان و محافظت­ کننده و ثبت و ضبط جزئیات آن ها و بسترسازی برای پژوهش های آینده بخشی دیگر از اهداف این مقاله است. بر همین اساس در این پژوهش به پرسش پیش رو پاسخ داده می شود. زیورآلات سنتی دزفول چگونه کارکردی دارد و نیروی متصوره از این اشیاء با توجه به نظریه اشیاء و مصرف نمادین، چیست؟ نتایج این پژوهش با داده های گردآوری شده از منابع میدانی و اسنادی به روش توصیفی- تحلیلی ارائه شده­ است. بر اساس یافته های این پژوهش زیورآلات دزفول، کارکردی های مختلفی داشته­ است؛ اما نمونه های ساخته شده در دزفول عمدتا کارکردی چون شیء مقدس و سحرآمیز داشته و عموما علاوه بر کارکرد تزیینی، گونه ای کارکرد حفاظتی همراه با آرامش بخشی داشته­ است. نمونه شیء مقدس؛ گردن بندهای با محتوی دعا و آیات و نمونه سحرآمیز و دارای خاصیت جادویی آن، بازوبندها و میل پا بوده ­است. همچنین نقوش برخی از این زیورآلات مشابه نقوش کتب علوم غریبه قرن هفتم است و به نظر می رسد این نقوش ادامه دهنده سنت علوم غریبه سده های پیشین ایرانی است. با توجه به نظریه اشیاء و مصرف نمادین، زیورآلات سنتی در این مطالعه، فراتر از عناصر زیبایی شناسانه، دارای ابعاد پیچیده ای از باور، کارکرد و معنا بوده اند و نقش مهمی در زندگی روزمره، جهان بینی و روابط اجتماعی افراد دارند و همچنان در لایه هایی از فرهنگ عامه پابرجا هستند. تداوم این کارکردها، بازتابی از نیاز انسان به معنا، حفاظت، هویت و قدرت در برابر ناشناخته هایی است که علی­ رغم بیکرانکی دانش بشری، همچنان مبهم، مرموز و پیچیده اند.

کلیدواژه ها:

زیورآلات قاجاری دزفول ، شیءباوری ، باور عامیانه ، بلاگردان ، مقدس