بررسی فرایندهای ادغام غنه دار و بی غنه در قرائت قرآن مجید در چارچوب نظریه بهینگی

تجوید دربرگیرنده قاعده های واجی برای قرائت فصیح قرآن کریم و شیوه تلفظ درست حروف آن است که جزء علوم قرآنی به شمار می رود. قاعده های سنتی تجوید، قابلیت توصیف و تحلیل در چارچوب نظریه های نوین واجشناختی را دارند. ادغام یکی از فرایندهایی است که در تجوید به آن پرداخته شده است. در چارچوب واج شناسی نوین ادغام همان «همگونی کامل» است که منجر به «مشددشدگی» در مرز هجا می شود. در این مقاله به دو گونه ادغام شامل ادغام «غنه دار» و ادغام «بی غنه « پرداخته شده است. بر اساس اصول تجوید، ادغام «غنه دار» یا «با غنه «در بافتی رخ می دهد که /n/ی پایانه هجا با یکی از همخوان های رسای /j/، /m/، /w/ و /n/ (معروف به حروف«یمون» (ی-م-و-ن)) که در آغازه هجای بعدی قرار دارند به طور کامل همگون می شود که با کشش همراه است. در ادغام «بی غنه « /n/ی پایانه هجا با یکی از همخوان های رسا و روان /r/ و /l/ در آغازه هجا به طور کامل همگون می شود ولی با کشش همراه نیست. هدف این پژوهش توصیفی- تحلیلی که در چارچوب نظریه بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، ۲۰۰۴/۱۹۹۳) ارایه شده، پاسخ به این پرسش ها است که چه فرایندهای واجی ای در این دو گونه ادغام رخ می دهند و چه محدودیت هایی موجب رخداد این فرایندها می شوند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که در ادغام /n/ با /n/ فرایند کشش، در ادغام /n/ با /m/ فرایند همگونی محل تولید خیشومی وکشش، در ادغام /n/ با /r/ و /l/ فرایند همگونی در شیوه تولید و در ادغام /n/ با /j/ و /w/ همه این فرایندها رخ می دهند.

کلیدواژه ها:

ادغام غنه دار ، ادغام بی غنه ، همگونی شیوه تولید ، همگونی محل تولید خیشومی ، نظریه بهینگی