تحلیل انتقال زمانی خشکسالی از سامانه های هواشناسی به هیدرولوژیکی با استفاده از همبستگی تاخیری: مطالعه موردی حوضه دامغان
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 27
فایل این مقاله در 26 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JIRCSA-14-1_002
تاریخ نمایه سازی: 22 مهر 1405
چکیده مقاله:
خشکسالی به عنوان یک پدیده پویا، چندمقیاسی و انتقالی، در مناطق خشک و نیمه خشک معمولا از خشکسالی هواشناسی آغاز شده و با یک وقفه زمانی مشخص به خشکسالی هیدرولوژیکی منجر می شود؛ با این حال، در بسیاری از مطالعات، این رابطه به صورت هم زمان بررسی شده و نقش وقفه زمانی در پاسخ سامانه های هیدرولوژیکی به طور کامل تبیین نشده است. هدف این پژوهش، تحلیل الگوی زمانی و فرآیند انتقال خشکسالی از بعد هواشناسی به بعد هیدرولوژیکی در منطقه نیمه خشک دامغان، با تاکید بر شناسایی پاسخ تاخیری سامانه هیدرولوژیکی نسبت به کمبود بارش است. بدین منظور، شاخص شناسایی خشکسالی (RDI) در مقیاس های زمانی ۱، ۳، ۶، ۱۲ و ۲۴ ماهه و شاخص خشکسالی جریان (SDI) بر اساس داده های دبی جریان سطحی محاسبه شد. به منظور بررسی ارتباط زمانی میان دو نوع خشکسالی، تحلیل همبستگی با وقفه زمانی بین سری های زمانی RDI و SDI انجام گرفت و روندهای زمانی خشکسالی با استفاده از آزمون ناپارامتری من–کندال و تخمین گر شیب سن ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که بیش ترین همبستگی بین خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در وقفه زمانی سه ماهه رخ می دهد (r = ۰.۷۱، p < ۰.۰۰۱) که بیانگر وجود حافظه هیدرولوژیکی و پاسخ تاخیری جریان رودخانه به کاهش بارش است. هم چنین، SDI در مقیاس های کوتاه مدت نوسانات بیش تری نسبت به RDI نشان داد، در حالی که در مقیاس های بلندمدت، الگوی پایدارتر و تجمعی تری از خشکسالی هیدرولوژیکی مشاهده شد که می تواند بیانگر فشار مداوم بر منابع آب سطحی و زیرزمینی باشد. یافته های این مطالعه نشان می دهد که در نظر گرفتن وقفه زمانی انتقال خشکسالی می تواند نقش مهمی در بهبود سامانه های هشدار زودهنگام، برنامه ریزی بهره برداری از منابع آب و مدیریت سدها و آبخوان ها در مناطق نیمه خشک ایفا کند. این پژوهش با تمرکز بر تحلیل چندمقیاسی و همبستگی تاخیری، چارچوبی کمی برای تبیین انتقال خشکسالی هواشناسی به خشکسالی هیدرولوژیکی در منطقه دامغان ارائه می دهد و می تواند به عنوان مبنایی علمی برای مدیریت پایدار منابع آب در شرایط تغییر اقلیم مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه ها:
Drought ، Management ، Multi-scale Analysis RDI index ، SDI index ، حوضه دامغان ، شاخص شناسایی خشکسالی(RDI) ، شاخص خشکسالی جریان(SDI) ، مدیریت منابع آب
نویسندگان
مهین خسروی
Post Doctorate Researcher, Department of Combat Desertification, Faculty of Desert Studies, Semnan University, Semnan, Iran, Email, ma.khosravi@semnan.ac.ir
محمد رضا یزدانی
Associate Professor, Department of Combat Desertification, Faculty of Desert Studies, Semnan University, Semnan, Iran, Email, m_yazdani@semnan.ac.ir
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :