تحلیلی بر اثرات گسترش فضایی - کالبدی هسته های روستایی بر شهر : قاسم آباد همدان

یکی از پدیده های برجسته در عصر حاضر، شکل گیری هسته های روستایی-شهری است که مرزهای سنتی میان روستا و شهر را کمرنگ می سازد. این نیروها می توانند شامل عوامل اقتصادی، مهاجرتی، سیاست های توسعه، و نیز تحولات طبیعی باشند که ساختار فضایی این هسته ها را بازآرایی می کنند. پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و باهدف بررسی اثرات گسترش فضایی-کالبدی هسته روستایی قاسم آباد بر شهر همدان انجام شده است. جامعه آماری شامل ساکنان محله قاسم آباد همدان است که دست کم یک دهه تجربه زندگی در این هسته را داشته اند تا بتوانند تغییرات کالبدی و اجتماعی را به درستی ارزیابی کنند. داده ها با استفاده از نرم افزارهای GIS و SPSS و بهره گیری از آزمون تی زوجی بیزی تحلیل شده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که گسترش کالبدی-فضایی قاسم آباد که درنهایت به الحاق آن به شهر همدان انجامید، اثراتی دوگانه و نامتوازن بر پیکره شهر داشته است. این گسترش اگرچه در حوزه های کالبدی و زیرساختی (نظیر بهبود معابر(۲/۲۲۷=BF) و مقاوم سازی مسکن (۲/۲۵۴=BF)، دستاوردهایی مثبت به همراه داشته، اما در ابعاد اجتماعی(۷۷۳/۰BF=)، زیست محیطی)۸/۱۳(BF= و کیفیت زندگی(۵۹۱/۰(BF=، اثرات منفی را بر شهر تحمیل کرده است. افزایش تراکم جمعیت، کاهش فضای سبز، معضلات ترافیکی، و افزایش حس بیگانگی ساکنان از پیامدهای منفی شناسایی شده است. گسترش این هسته روستایی و ادغام آن در شهر، محله ای ناپایدار از جنبه های اجتماعی و زیست محیطی را به ساختار شهری همدان افزوده است. تحلیل بیزی شاخص کلی ترکیبی نیز موید این عدم توازن است(۴/۴۲۹BF₋₀ =). یافته های می تواند به برنامه ریزان شهری در درک بهتر پیامدهای ادغام شتابان هسته های روستایی کمک کرده و ضرورت اتخاذ رویکردهای یکپارچه و متوازن را آشکار سازد.

کلیدواژه ها:

هسته های روستایی- شهری ، نظام فضایی ، سکونتگاه های شهری ، قاسم آباد.