تحلیل موانع غیررسمی مبارزه با فساد در ایران: نقش فرهنگ فساد و شبکه های نفوذ

فساد اداری و اقتصادی در ایران ماهیتی ساختاری و چندلایه یافته که ریشه آن صرفا در ضعف قوانین و نهادهای رسمی نیست. این پژوهش با رویکرد کیفی و تحلیل مضمون، نقش موانع غیررسمی، به ویژه «فرهنگ فساد» و «شبکه های نفوذ»، را در ناکامی سیاست های ضدفساد بررسی می کند. داده ها از طریق ۱۸ مصاحبه نیمه ساختاریافته با کارشناسان و تحلیل اسناد رسمی گردآوری شد. یافته ها نشان می دهد «فرهنگ فساد» با عادی سازی تخلف، تضعیف هنجارهای قانونی و غلبه روابط شخصی بر ضوابط، زمینه بازتولید فساد را فراهم می کند؛ در حالی که «شبکه های نفوذ» با استفاده از پیوندهای سیاسی و اقتصادی، نظارت رسمی را دور زده و مصونیت نهادی برای اعضای خود ایجاد می کنند. تعامل این دو عامل چرخه ای خودتقویت کننده از فساد می سازد که در آن فرهنگ عمومی، مشروعیت رفتارهای فاسد را تقویت و شبکه های قدرت آن را تثبیت می کنند. این پژوهش با اتکا به چارچوب نهادگرایی جدید و با تمرکز بر تمایز نهادهای رسمی و غیررسمی، در پی پاسخ به این پرسش است که تعامل فرهنگ فساد و شبکه های نفوذ چگونه به بازتولید فساد نهادی در ایران منجر می شود؟ نتایج نشان می دهد مقابله موثر با فساد مستلزم عبور از رویکردهای صرفا قانونی و توجه هم زمان به اصلاحات نهادی، فرهنگی و ساختاری است.

کلیدواژه ها:

فساد ، فرهنگ فساد ، شبکه های نفوذ ، نهادهای غیررسمی ، نهادگرایی جدید ، حکمرانی