مالیات تورمی به مثابه ابزار حکمرانی: اثرات سیاسی-اجتماعی سیاست گذاری بودجه ای در جمهوری اسلامی ایران

این پژوهش با هدف بررسی رابطه میان کسری بودجه و تورم در اقتصاد ایران و تحلیل نقش تورم به عنوان ابزاری پنهان برای تامین مالی دولت انجام شده است. اهمیت موضوع از آنجا ناشی می شود که کسری بودجه در ایران نه یک پدیده مقطعی، بلکه یک ویژگی ساختاری است که در دوره های رونق و رکود تداوم یافته و پیامدهای گسترده ای بر متغیرهای کلان اقتصادی و عدالت اجتماعی برجای گذاشته است. از نظر اهداف، تحقیق در سه سطح دنبال می شود: نخست، تبیین نظری رابطه کسری بودجه و تورم؛ دوم، تحلیل تجربی روندهای تاریخی بودجه و تورم در ایران با تمرکز بر دوره های کاهش درآمد نفتی و تحریم ها؛ و سوم، ارزیابی پیامدهای اجتماعی و توزیعی این سازوکار. روش شناسی پژوهش مبتنی بر رویکرد کیفی تحلیلی است. یافته ها نشان می دهد که در ایران، کسری بودجه غالبا از طریق استقراض از بانک مرکزی و افزایش پایه پولی تامین شده و این امر به رشد نقدینگی و تورم های مزمن منجر گردیده است. شواهد تاریخی از دهه ۱۳۶۰ تا دهه ۱۳۹۰ نشان می دهد که در شرایط کاهش درآمدهای نفتی یا تشدید تحریم ها، دولت ها به طور مکرر از این سازوکار استفاده کرده اند. پیامدهای این روند شامل بی ثباتی اقتصادی، کاهش سرمایه گذاری، تضعیف اعتماد عمومی و تعمیق نابرابری های اجتماعی بوده است. نتیجه آن که تورم در ایران نه صرفا یک پدیده پولی، بلکه ابزاری برای تامین مالی کسری بودجه بوده است. توصیه های سیاستگذاری شامل کاهش وابستگی به نفت، گسترش پایه مالیاتی، افزایش شفافیت مالی، استقلال بیشتر بانک مرکزی و تقویت نهادهای نظارتی است.

کلیدواژه ها:

کسری بودجه ، تورم ، مالیات تورمی ، اقتصاد ایران ، سیاست مالی