تاثیر بافت برون متنی بر بازنمایی کرامت در تذکره الاولیا و مقایسه آن با کشف المحجوب

کرامت در عرفان اسلامی به اعمال و سخنانی فراتر از توان بشری گفته می شود که از عرفا صادر شده است. در میان عارفان اختلاف نظر فراوانی درباره منشا کرامات وجود دارد. عطار نیشابوری از جمله نویسندگانی است که منشا کرامت را الهی می داند و در روایت احوال مشایخ به شرح کرامات آنان پرداخته است. حال آنکه عارفی چون هجویری نسبت به این جنبه بی اعتنا بوده و از ذکر آن ها پرهیز کرده است. با بررسی بافت برون متنی عصر عطار دریافتیم یکی از عوامل مهمی که سبب شده عطار چنین رویکردی در پیش گیرد، بافت برون متنی تذکره الاولیا است؛ دوران زندگی اش، حضور فرقه های متعدد در خراسان، رخدادهای طبیعی و سیاسی، تربیت او در کودکی و همچنین مخاطبانش که بیشتر از قشر عامه و مرتبط با حرفه عطاری بوده اند، همه در توجه ویژه او به کرامات موثرند. بافت برون متنی کشف المحجوب نیز جنگ و رخدادهای طبیعی است اما روزگار هجویری در مقایسه با روزگار عطار ثباتی نسبی داشته است. هدف نهایی عطار از بیان این کرامات، دعوت مردم به سوی عرفان و پناه بردن به خدا در روزگاری است که خراسان درگیر قحطی و ناامنی ناشی از جنگ ها و حوادث مکرر بوده است. این مقاله در پی نشان دادن نقش بافت برون متنی بر روایت کرامات و نقش روایت کرامات در پاسخ به نیازهای اجتماعی زمانه عطار است.

کلیدواژه ها:

عرفان ، بافت برون متنی ، کرامت ، تذکره الاولیا ، عطار نیشابوری ، کشف المحجوب