مانویت؛ الگویی برای تداوم و تلفیق اسطوره های ایرانی با اساطیر سامی_اسلامی در نخستین قرن های اسلامی

از ویژگی های بارز اساطیر ایرانی در منابع دوره اسلامی تلفیق و آمیختگی با اسطوره های غیرایرانی است. مانویت نیز از جمله ادیانی است که با رویکردی تلفیقی از اساطیر ملت های مختلف به تبلیغ و ترویج آموزه هایش پرداخته است. وجود شباهت و نفوذ مانویان در دوره اسلامی، این فرضیه را به وجود آورد که اندیشمندان ایرانی، به ویژه مانوی مذهبان برای تداوم اساطیر ایرانی و مقابله با فرهنگ اسلامی از الگوی تلفیقی مانی بهره برده اند و با آمیختن اساطیر ایرانی با اسطوره های سامی_اسلامی به احیای هویت ایرانی کمک کرده اند؛ بنابراین ضروری بود تا پژوهشی در این باره انجام شود تا عوامل این تلفیق را نمایان سازد. از این رو، در پژوهش حاضر با بهره گیری ازمنابع کتابخانه ای و روش توصیفی_تحلیلی به نتایجی به دست آمد که موید فرضیه فوق است: ۱. وجود نمونه هایی از آمیختگی میان اساطیر ایرانی و سامی در آثار مانی از جمله مسئله نخستین انسان و تاریخ اساطیری؛ ۲. نقش قابل توجه مانویان در مبارزات فرهنگی با اعراب و فعالیت های گسترده ادبی و فکری آنان که با نفوذ در فرقه های کلامی و حتی تصوف همراه است؛ ۳. وجود رگه هایی از اندیشه های مانوی در اساطیر ایرانی و غیرایرانی موجود در منابع اسلامی از جمله تشکیک و تطبیق تاریخ اساطیری ایرانیان و اعراب.

کلیدواژه ها:

مانویت ، تلفیق و آمیختگی ، اساطیر ایرانی ، اساطیر سامی_اسلامی ، دوره اسلامی