بررسی محتوایی و بازخوانی نسخه خطی ناشناخته از دوره قاجار با عنوان «رساله در وبا»

وبا یکی از بیماری های واگیردار است که در طول تاریخ ایران، به ویژه در دوره قاجار، تاثیرات عمیقی بر بهداشت، سلامت عمومی و ساختارهای اجتماعی بر جای گذاشته است. گزارش های متعددی به شیوع گسترده وبا و تلفات فراوان ناشی از آن در این دوره اشاره دارند. پیش از دوره قاجار، رویکرد شناختی (علت یابی) و رفتاری (تدابیر پیشگیرانه و روش های درمانی) در مقابله با انواع بیماری ها از جمله وبا در چارچوب نظام طب اخلاطی صورت می گرفت؛ اما هم زمان با دوره قاجار، شیوه های درمانی پزشکی نوین به ایران راه یافت. یکی از مهم ترین ابزارهای آشنایی با کارآمدی و اثربخشی این روش ها، ترجمه رساله هایی در باب بیماری های عفونی بود. نخستین ترجمه ها با موضوع آبله آغاز شد و در ادامه به بیماری وبا نیز پرداخته شد. نمونه شاخص آن «رساله در وبا» است که در دوره محمدشاه قاجار، شاهزاده محمدحسین بن عیسی آن را به فارسی ترجمه کرد. در این رساله، ضمن ارائه انواع علت شناسی بیماری وبا، علائم بالینی و درمان های رایج در نظام طب اخلاطی، به صورت مختصر به برخی از شیوه های پیشگیری و درمانی نوین که توسط طبیبان غربی به کار گرفته می شد، اشاره شده است. بهنظر می رسد تلاش های حکومت و آگاهی های به دست آمده از طریق ترجمه این آثار، زمینه را برای ورود تدریجی طب نوین غربی به ایران فراهم ساخت و درنهایت به بهبود مدیریت بیماری های واگیردار کمک کرد. این مطالعه نه تنها به درک بهتر تاریخ پزشکی ایران کمک می کند، بلکه نشان می دهد چگونه تبادل علمی و فرهنگی میان شرق و غرب در توسعه دانش پزشکی نقشی موثر داشته است.

کلیدواژه ها:

Cholera ، History of Medicine ، Therapeutics ، وبا ، تاریخ پزشکی ، درمان شناسی