رده شناسی پیکره بنیاد و توالی کلمات در زبان فارسی

این مقاله به بررسی رده شناسی توالی کلمات در زبان فارسی با تمرکز بر رویکرد رده شناسی پیکره بنیاد اختصاص دارد. مطالعه رده شناختی دستوربنیاد توالی کلمات در زبان فارسی نشان داده است که زبان فارسی، با این که گرایشی غالب ولی غیرقطعی به سمت الگوهای فعل آغازی دارد، در طبقه بندی ساده شده به عنوان زبان «فعل آغاز» یا «فعل پایان» قرار نمی گیرد، بلکه زبانی آمیخته است. در مورد چرایی این رده آمیخته نیز فرضیه هایی مطرح شده است، ازجمله این که زبان فارسی در حال گذار به رده فعل آغاز است. در این مقاله نخست با مرور مطالعات رده شناسی پیکره بنیاد با استفاده از داده های زبانی واقعی و کمی، تصویر کامل تر و مدرجی از بی نظمی توالی کلمات در زبان های جهان و به تبع آن وضعیت فارسی ارائه شده است. مطالعات پیکره ای منتخب نشان می دهند که بی نظمی توالی کلمات در فارسی یکسان نیست. برای مثال، در توالی هسته و وابسته، فارسی بی نظمی نسبتا بالایی دارد، اما در توالی فاعل و مفعول، توالی بسیار ثابتی (عمدتا فاعل قبل از مفعول) دارد. همچنین، اگرچه فارسی مفعول نمایی افتراقی با استفاده از نشانه «را» دارد، این امر منجر به آزادی زیاد در ترتیب فاعل و مفعول نشده است. در نهایت، سعی در تبیین ویژگی های توالی کلمات زبان فارسی بر اساس رده شناسی منطقه ای شده است. به عبارتی سعی شده نشان داده شود بی نظمی های موجود در توالی کلمات این زبان و تفاوت آن با زبان های فعل آغاز و فعل پایان، می تواند حاصل تماس زبانی بلندمدت و تاثیرپذیری از زبان های همسایه، به ویژه زبان های سامی و ترکی، در «منطقه انتقالی غرب آسیا» باشد. بررسی توالی های مفعول اسمی و فعل، مفعول ضمیری و فعل، هدف و فعل، و حرف اضافه و اسم نشان می دهد تماس زبانی تاثیر مشخصی روی بی نظمی در توالی کلمات داشته است. در نهایت بر اهمیت پژوهش های پیکره بنیاد و ساخت پیکره های بیشتر برای زبان فارسی و سایر زبان های ایرانی تاکید شده است.

کلیدواژه ها:

توالی کلمات ، فعل آغاز ، فعل پایان ، رده شناسی منطقه ای ، پیکره