فرهنگ فرخی؛ فرهنگی ناشناخته در شبه قاره

فرهنگ فرخی ازجمله فرهنگ های فارسی ناشناخته ای است که در سال ۱۲۴۵ق در شبه قاره هند نوشته شده است. مولف این فرهنگ محی الدین نایطی مشهور به پتور است که از جزئیات زندگی او بی خبریم. خود فرهنگ هم چنان که باید شناسایی نشده و اطلاعات بسیار اندکی که از آن به دست داده اند تقریبا نادرست است. فرهنگ فرخی تاکنون چاپ نشده و تنها نسخه شناخته شده آن پیش تر در مجموعه کالج فورت ویلیام نگهداری می شده و اکنون به آرشیو ملی هند منتقل شده است. این نسخه را محمد عباس متخلص به مخمور در سال ۱۲۴۹ق کتابت کرده است. مقدمه مختصر فرهنگ فرخی شامل پنج «روش» است: حروف الفبا؛ معانی حروف الفبا و چگونگی تبدیل آن ها به یکدیگر؛ ضمایر؛ معانی حروف اضافه و پسوندها و پیشوندها؛ شیوه گردآوری، تدوین و تنظیم مطالب فرهنگ. محی الدین با انتقاد از شیوه های معمول فرهنگ نویسان پیشین در تقسیم بندی فرهنگ ها و تنظیم مدخل ها، مدخل های اثر خود را به ترتیب حروف الفبا تنظیم کرده است. این مدخل ها به اختصار تمام تعریف شده اند و معانی نیز بدون هیچ شاهد و مستندی از متون در پی یکدیگر آمده اند. مهم ترین منابع فرهنگ فرخی به ترتیب استفاده از آن ها فرهنگ جهانگیری، منتخب اللغات شاه جهانی و کشف اللغات والاصطلاحات است. خود فرهنگ فرخی نیز از منابع آصف اللغات بوده است. موضوع این مقاله بررسی فرهنگ فرخی از جنبه های مختلف و عرضه اطلاعاتی تازه درباره آن است.

کلیدواژه ها:

محی الدین محمد نایطی ، فرهنگ فرخی ، کالج فورت ویلیام ، شبه قاره ، فرهنگ نویسی فارسی