پژوهشی در الصراح من الصحاح

فرهنگ عربی فارسی الصراح من الصحاح یکی از کتاب های جمال الدین ابوالفضل محمد قرشی و ترجمه ای ملخص از تاج اللغه و صحاح العربیه اثر ابونصر اسماعیل بن حماد جوهری است. قرشی این فرهنگ را در سال ۷۰۰ق در کاشغر ماوراء النهر به اتمام رساند. محمدحسین حیدریان در ۱۳۹۷ش، الصراح من الصحاح را تصحیح و در دو مجلد منتشر کرد؛ این متن مصحح مبنای پژوهش پیش رو است. در این مقاله با تمرکز بر بخش ها و برابرنهادهای فارسی، واحدهای واژگانی کم کاربرد، نادر، برجسته و ارزنده این فرهنگ، به ترتیب الفبایی، ثبت و بررسی شده است؛ نخست معادل فارسی در قالب سرواژه، و سپس اصل عربی آن، یا اصل عربی همراه با تعریف حاوی برابرنهاد، ثبت گردیده است و در صورت واضح و آشنا نبودن اصل عربی، با مراجعه به دیگر فرهنگ ها و منابع، تعریف یا مترادفی امروزی برای هر واحد واژگانی ارائه شده است. برخی از معادل های فارسی کم کاربرد و نادر صراح در فرهنگ های عربی فارسی پیش و پس از آن ضبط شده اند؛ این نکته نشان می دهد که احتمالا مولف صراح از فرهنگ های پیش از خود تاثیر پذیرفته و صراح نیز بر فرهنگ های پس از خود تاثیر گذاشته است. برای نشان دادن این روابط بینامتنی، در ارجاعات هر مدخل به دیگر فرهنگ های کهن عربی فارسی استناد شده است. در پایان مقاله، به روش آماری، روابط بینامتنی صراح با سایر فرهنگ های عربی فارسی قدیمی تحلیل گردیده است.

کلیدواژه ها:

الصراح من الصحاح ، جمال قرشی ، واحدهای واژگانی کم کاربرد ، روابط بینامتنی ، فرهنگ های عربی فارسی قدیمی