سرکارفیض آثار، کاربست و علل ماندگاری آن در تاریخ

وقف، از مهمترین سنت های حسنه در آموزه های دینی و نیز یکی از سازوکارهای تامین اجتماعی و حمایت از طبقات نیازمند در جامعه اسلامی به شمار می آید. بررسی پدیده وقف، چگونگی کارکرد، علل ماندگاری و آثار متعدد آن همواره مورد توجه عالمان دین و محققان علوم اسلامی و اجتماعی بوده است. وقف «سرکار فیض آثار»، یکی از انواع وقف بویژه در عصر صفوی بوده است که در امتداد گسترش فرهنگ وقف بر حسب مقتضیات زندگی اجتماعی مسلمین، خاصه ناظر به موقوفات اماکن مقدسه ایجاد شده و آثار زیادی را برجای گذاشته است. پرسش اصلی این تحقیق، آن است که شکل گیری این نوع وقف چگونه بوده و علل توجه و ماندگاری و آثار مختلف آن چه بوده است؟ سعی شده با روش توصیفی– تحلیلی و براساس مطالعه اسناد تاریخی به اهداف پژوهش دست یافت. نتایج پژوهش نشان می دهد که «سرکار فیض آثار» در ادوار مختلف تاریخی کارکردهای مهم و متنوعی در زمینه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی داشته و همچنین علل ماندگاری آن در تاریخ شامل؛ عوامل سیاسی: نقش حاکمان و فرمانروایان، جایگاه روحانیت، نقش زنان تاثیرگذار؛ عوامل اجتماعی: حفظ نام و نام خانوادگی واقفان، ساخت بیمارستان، تعاون و حمایت از طبقات محروم جامعه؛ عوامل فرهنگی: احیای نذورات، ایجاد ملک الله، گسترش دانش و میراث علمی، عبادی بودن وقف؛ عوامل اقتصادی: انجام عمل خیرخواهانه مالی، ایجاد صندوق قرض الحسنه، مرمت و تجهیز اماکن متبرکه (ساخت بارگاه امامزاده و مدارس دینی و کمک به حرم اهل بیت (ع)) است.

کلیدواژه ها:

وقف ، کارکرد ، سرکارفیض آثار ، صدارت ، عصرصفویه ، دوره قاجار