تاثیر فرهنگ قانونگریزی و ادراک فساد در حاکمیت قانون

حاکمیت قانون صرفا مجموعه ای از قواعد مکتوب نیست، بلکه «صداقتی نهادینه» در تعامل متقابل حکومت و شهروندان است که ستون فقرات مشروعیت نهادهای دولتی و ثبات اجتماعی است. این پژوهش با هدف تبیین چندلایه تاثیر «فرهنگ قانون گریزی» و «ادراک فساد» بر اعمال قوانین در نظام قضایی ایران، با رویکردی آمیخته انجام شده است. در فاز کیفی، از طریق مصاحبه های عمیق با سی مدیر و کارشناس ارشد و تحلیل تماتیک، چهار چرخه معیوب اصلی شناسایی شد. در فاز کمی، برای آزمون تجربی مدل حاصل از یافته های کیفی، داده ها از طریق پرسشنامه از یکصد و هشت مدیر و کارشناس ارشد نهادهای تابعه قوه قضاییه در هفت استان جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که «فرهنگ قانون گریزی» تاثیر منفی و معناداری بر اعمال مقررات دارد که پشتوانه ای تجربی برای نظریه عدالت رویه ای فراهم می آورد. همچنین «ادراک فساد» تاثیر منفی و معناداری بر عدالت مدنی و عدالت کیفری دارد و این امر، تایید کننده نظریه «کیفیت حکمرانی» است. نوآوری اصلی این پژوهش، شناسایی نقش تعدیل گر «کیفیت زندگی» است؛ به طوریکه بهبود کیفیت زندگی، اثر منفی ادراک فساد بر عدالت مدنی را به طور معناداری کاهش می دهد. این یافته ها بر ضرورت تلفیق اصلاحات ساختاری با سیاست های فرهنگی و اجتماعی تاکید دارند و چارچوبی مبتنی بر شواهد برای بازسازی اعتماد عمومی و تقویت حاکمیت قانون ارائه می دهند.

کلیدواژه ها:

فرهنگ قانون گریزی ، ادراک فساد ، اعمال قوانین ، حاکمیت قانون ، نظام قضایی ایران ، تحلیل تماتیک ، مدل سازی معادلات ساختاری