تبیین مولفه های معماری رمانتیسم روسی در بناهای آموزشی دوره پهلوی اول، مورد پژوهی: آثار نیکلای مارکف

دوره پهلوی اول یکی از حساس ترین دوره های گذار در تاریخ معماری ایران است ؛ دوره ای که در آن تلاش برای مدرنیزاسیون همزمان با تعریف هویت ملی صورت گرفت. در این میان، ورود معماران خارجی به ویژه از روسیه، تاثیر عمیقی بر معماری شهری و آموزشی کشور گذاشت. نیکلای از برجسته ترین این معماران بود که آثار متعددی در زمینه ساختمان های دولتی و آموزشی در تهران سایر شهرها طراحی کرد. هدف این پژوهش تبیین چگونگی بازتولید رمانتیسم روسی در آثار مارکف، فراتر از تاثیرات رایج معماری آکادمیک اروپا است. روش تحقیق به صورت آمیخته و شامل رویکرد تاریخی- تفسیری (بازشناسی بستر تاریخی جنبش رمانتیسم) و توصیفی-تحلیلی (مرتبط با موضوعات معماری) است. یافته ها حاکی از آن است که معماری مارکف در دوره پهلوی اول، حاصل ترکیبی چندلایه از تاثیرات اروپایی و بومی سازی ایرانی بود. روسی بودن این منطق نه در عناصر فرمی (مانند آجر یا تزئینات ایرانی)، بلکه در نحوه مواجهه با تاریخ تثبیت می شود. به گونه ای که تاریخ بازسازی نمی شود، سبک واحد تولید نمی گردد، و اصول کلاسیک به جای قواعد صلب، به ابزارهای بیان معنا تبدیل می شوند. این رویکرد با تاریخ گرایی تفسیری رمانتیسم متاخر روسیه همخوان است و در قالب مولفه هایی چون تاریخ گرایی تفسیری، هویت سازی ملی در معماری، ترکیب تاریخ گرایی ایرانی با نظم کلاسیک غربی، بازتفسیر عناصر تاریخی به جای تقلید سبکی، بیان کلاسیک ساده شده و استفاده محدود اما معنادار از نشانه های تاریخی در کالبد بناها تجلی می یابد. تحلیل آثار بر اساس سه سطح گفتمان، راهبردهای بیانی و تمایلات کالبدی نشان می دهد که این منطق رمانتیک در معماری آموزشی مارکف به صورت کالبدی مشروط و چندمنبعی تحقق یافته است.

کلیدواژه ها:

رمانتیسم روسی ، فضاهای آموزشی ، پهلوی اول ، نیکلای مارکف