صوفیه و شالوده گذاری نهادهای علمی در بیت المقدس فاصله سالهای ۶۴۸-۹۲۳ ه. ق

گرچه تصوف در ابتدا طریقه ای آداب محور متکی بر تزکیه نفس و ترک گیتی برای وصول به حق و کمال  نفس  انسانی بود؛ اما رفته فته  در قرن  ۵ق/۱۱م در فرگشتی عمومی با آشتی میان شریعت و طریقت پای از خانقاه ها به ساختار های علمی و آموزشی جهان اسلام نهاد.گرچه تاریخ ورود تصوف به بیت المقدس بدرستی معلوم نیست اما مطابق اسناد تاریخی همواره قدس به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز و فضای دینی و مذهبی در شمارکانون های مورد توجه صوفیه به ویژه قرون میانه اسلامی بوده است. حضور صوفیه در قدس به ساخت و رونق موسسات آموزشی و بنیادهای موقوفه و خیریه منجرشد. فهرست موسسات آموزشی عام المنفعه صوفیه در عصر ایوبیان و ممالیک موید حضور پرتلاش صوفیه در قدس است. حال این پژوهش قصد دارد به این پرسش ها پاسخ دهد: چرا در دوره مورد نظر توجه به تاسیس و گسترش مدارس و موسسات صوفیه فزونی یافته است؟ و اینکه: علل تداوم حیات موسسات صوفیه در بیت المقدس چه بوده است؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که ممالیک به منظور خلاصی از بحران مشروعیت و برون رفت از  نابسامانی های اجتماعی و اقتصادی ناشی از جنگ های صلیبی در غرب خلافت و هجمه مغولان در شرق به حمایت از صوفیه مبادرت کردند. مهاجرت صوفیان به بیت المقدس با ساخت و تاسیس و تقویت مدارس  علمی  و تحریک و جهت دهی مردم به عزلت گزینی و انزوا همراه بود. مهمترین نتیجه مهاجرت صوفیان به بیت المقدس در پی حملات مغولان  و بروز ناآرامی ها در شرق خلافت اسلامی ، رشد تکاپوهای علمی و ازدیاد انگیزه های خیرخواهانه در ساخت موسسات عام المنفعه و ارائه خدمات اجتماعی توسط سلاطین و اشراف بود. به دلیل ماهیت تاریخی این پژوهش، روش معمول توصیفی - تحلیلی و با استناد به منابع مکتوب آرشیوی و کتابخانه ای صورت گرفته است.

کلیدواژه ها:

موسسات علمی ، طریقت ها ، بیت المقدس ، ممالیک ، تصوف