سازه نویافته در بستر رودخانه اعلاء: شواهدی جدید از مدیریت و سرمایه گذاری ساسانیان در تاسیسات آبیاری دشت رامهرمز

شهرستان رامهرمز در استان خوزستان واقع در جنوب غربی ایران قرار دارد. بنیان گذاری رامهرمز در متون دوران اسلامی به شاهان ساسانی نسبت داده شده است. براساس بررسی های باستان شناختی و کاوش های باستان شناسی که در رامهرمز صورت گرفته، آثاری از استقرار های پیش ازتاریخ تا دوره قاجار شناسایی شده است. رودخانه اعلاء به عنوان یکی از مهم ترین رودخانه های این شهرستان ازمیان دشت رامهرمز عبور می کند و این دشت را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم کرده است. در کناره های این رود آثار و شواهد سرمایه گذاری ساسانیان در اقتصاد کشاورزی نظیر تونل ها و کانال های آب رسانی به چشم می خورد. اخیرا در اثر فرونشست بستر این رودخانه در نزدیکی تل برمی و جنوب رامهرمز، بخشی از بقایای یک سازه آشکارشده است. این پژوهش برای نخستین بار ارتباط این سازه رودخانه ای با آثار آبیاری رامهرمز را بررسی کرد. در نبود پژوهش جامع و مستقل درمورد سیستم آبیاری دشت رامهرمز، ضرورت و لزوم چنین پژوهشی بیش ازپیش آشکار است.گاهنگاری سازه و شناخت ارتباط آن با دیگر شواهد آبیاری دشت از جهت تعیین کارکرد از اهداف این پژوهش است. در راستای پژوهش این اهداف از روش مطالعات کتابخانه ای و تحلیل متون تاریخی و یافته های بررسی های باستان شناختی پیشین در کنار تحلیل و بررسی یافته های حاصل از پایش میدانی نگارنده از سازه رودخانه ای و کانال های روباز و سرپوشیده رود اعلاء استفاده شد. تعیین کارکرد سازه نویافته رودخانه ای به عنوان پل بند و بخشی از سیستم آبیاری رامهرمز در جهت تغذیه کانال جنوبی موسوم به «مرادبیگی» و فراهم کردن امکان جابه جایی بین دو بخش دشت، تعیین گاهنگاری ساسانی کانال مرادبیگی و سازه پل بند براساس ارتباط با محوطه های ساسانی دشت غربی، از مهم ترین یافته های این پژوهش هستند.

کلیدواژه ها:

River Structure ، Bridge-Weir ، Sassanid ، Aala River ، Ramhormoz. ، سازه رودخانه ای ، پل بند ، ساسانی ، رود اعلاء ، رامهرمز.