پژوهشی در هویت واقعی سلسله تپه های بی بی دوست سیستان براساس خوانش منابع کهن و مطالعه یافته های باستان شناختی با تاکید برسفالینه ها

سلسله تپه های بی بی دوست در اطراف شهر بنجار از توابع بخش مرکزی شهرستان زابل در شمال استان سیستان وبلوچستان در امتداد کانال نیاتک در جهت شمال به جنوب واقع شده است. این سلسله تپه ها به دلیل برخورداری از حجم انبوه مواد فرهنگی، به خصوص نمونه های سفالین و مجاورت با محوطه زاهدان کهنه، دومین دارالحکومه سیستان در دوران اسلامی در مطالعات باستان شناسی و تاریخ سیستان، از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده، بر همین اساس نیز با صدور مجوز از پژوهشکده باستان شناسی در سال ۱۳۹۵ه‍.ش. مورد بررسی و گمانه زنی جهت تعیین عرصه و پیشنهاد حریم قرار گرفت۲. در این بررسی تعداد ۸۷۷ قطعه سفالینه مربوط به دوران اسلامی شناسایی، ثبت و مورد مطالعه قرار گرفت. نمونه های مذکور در چهار گروه: سفالینه های بدون لعاب ساده، بدون لعاب منقوش، لعاب دار ساده و لعاب دار منقوش قرار گرفتند. در این پژوهش تلاش شد تا ابتدا با مطالعه منابع کهن و پژوهش های باستان شناسی هویت واقعی سلسله تپه های بی بی دوست در شمال شهر زاهدان کهنه مشخص و سپس نمونه های سفالین گردآوری شده از سطح سلسله تپه های بی بی دوست برای گونه شناسی و تاریخ گذاری نسبی آن ها موردمطالعه قرار گیرد. نتایج حاصل از مطالعات انجام شده بیانگر این مهم است که سلسله تپه های بی بی دوست با توجه به قرارگیری در محدوده و پیوستگی با ساختارهای محوطه زاهدان کهنه، بخشی از ربض دومین دارالحکومه سیستان باشد. نتایج مطالعه انجام شده بر روی سفالینه های آن نیز از تکنیک ساخت ظروف سفالی با کیفیت بالا در دوران اسلامی، در شمال دشت سیستان خبر می دهد. همچنین نتایج مطالعات به وضوح ارتباط فرهنگی این منطقه را با حوزه های بلوچستان ایران و افغانستان، خراسان بزرگ، کرمان، فلات مرکزی و مناطقی از آسیای میانه نشان می دهد. پژوهش حاضر بر آن است تا با انجام مطالعه علمی و روشمند، زمینه را جهت روشن نمودن بخشی از دوران اسلامی سرزمین سیستان فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

Sistan ، Bibi Doost Tepe Series ، Pottery Of The Islamic Period ، Reading Ancient Sources ، Typological Comparison.   ، سیستان ، سلسله تپه های بی بی دوست ، سفال دوران اسلامی ، خوانش منابع کهن ، مقایسه گونه شناختی.