بازتاب تحولات اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در شکل گیری بناهای مذهبی و عام المنفعه؛ مطالعه موردی: محله دستوران (شهری) و مریاباد (روستایی) در اواخر دوره قاجار و پهلوی

هم زمان با تحولات اجتماعی و اقتصادی ایران در اواخر دوره قاجار، وضعیت زرتشتیان نیز دچار دگرگونی های بنیادین شد. شهر یزد به عنوان یکی از مهم ترین کانون های زیست زرتشتیان، شاهد تحولات مهمی در زمینه اجتماعی و اقتصادی زرتشتیان، به ویژه در اواخر دوره قاجار بود. این تحولات در بافت معماری زرتشتیان در حوزه شهری و روستایی بازتاب یافته است. باوجود گستردگی سکونتگاه های زرتشتیان در یزد، تاکنون پژوهش جامعی در زمینه تاثیر این تحولات بر این سکونتگاه ها صورت نگرفته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که، تحولات اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در اواخر دوره قاجار چه تاثیری در سکونتگاه های زرتشتیان در دو حوزه شهری و روستایی داشته است؟ این پژوهش با تکیه بر اسناد و منابع تاریخی به بازسازی شرایط اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان و نیروهای موثر در رفع محدودیت های آنان می پردازد و سپس با بهره گیری از بررسی های میدانی، بازتاب این تحولات را تحلیل می کند. نتایج نشان می دهد که ارتقای پایگاه اجتماعی-اقتصادی زرتشتیان در این دوره، زمینه ساز ساخت وبازسازی بناهای مذهبی و عام المنفعه در سکونتگاه های آنان شد؛ تحولی که پیش از عصر ناصری سابقه نداشت و بازتابی از تلاش این جامعه برای تقویت هویت دینی و انسجام درون گروهی خود در جامعه اسلامی بود.

کلیدواژه ها:

Zoroastrian Architecture ، Dasturan Neighborhood ، Moryabad ، Qajar Period ، Pahlavi I Period. ، معماری زرتشتیان ، محله دستوران ، مریاباد ، دوره قاجار ، دوره پهلوی.