تقلیل گرایی کارکردی در حکمرانی علم (صورت بندی یک خطای روش شناختی و دلالت های سیستمی آن)

عرصه علم در کشور ما در دهه های اخیر، با شکست های مکرر سیاستی مواجه بوده است؛ شکست هایی که علی رغم افزایش سرمایه گذاری ها و توجه روزافزون به توسعه علمی، همچنان تداوم یافته اند. نقدهای موجود در ادبیات سیاست گذاری علم، هریک ابعادی از این بحران را شناسایی کرده اند؛ اما آنچه در آنها مغفول مانده، توجه به یک خطای روش شناختی مشترک در خود فرایند تحلیل علم است که این مقاله آن را در قالب مفهوم «تقلیل گرایی کارکردی» صورت بندی کرده است. پژوهش حاضر با روش تحلیل مفهومی و استدلال نظری مبتنی بر داده های اسنادی و شواهد پژوهش های پیشین، نخست دلالت های این خطا را در سه سطح «بازنمایی ناقص علم»، «جانشینی مفهومی» و «تعریف نادرست مسئله» تبیین کرده و سپس علل بازتولید آن را در تعامل سه دسته عامل «گفتمانی - نمادین»، «ساختاری - نهادی» و «زمینه ای» تحلیل نموده است. این پژوهش استدلال می کند که علم در رویه های رایج سیاست گذاری، از یک «نظام کارکردی چندلایه» گاهی به یک یا دو کارکرد خاص فروکاسته می شود و این فروکاستن، به جانشینی مفهومی و تعریف نادرست مسئله می انجامد. یافته ها نشان می دهد که تقلیل گرایی کارکردی نه یک اشتباه فردی، بلکه بازتابی از ساختارهای عینی، گفتمان های مسلط و شرایط اضطراری حاکم بر نظام علم است که به کژکارکردهایی چون کاهش تنوع معرفتی، شکل گیری علم نمایشی، بازتولید نابرابری و کاهش توانایی علم در پاسخ به بحران های پیچیده می انجامد. مقاله با هشدار به سیاست گذاران مبنی بر اینکه تغییر ابزارها بدون بازتعریف خود مسئله، راه بجایی نخواهد برد، بر ضرورت بازشناسی ارزش های درونی علم در سنت اسلامی و حرکت به سوی حکمرانی چندکارکردی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

تقلیل گرایی کارکردی ، حکمرانی علم ، خطای روش شناختی ، سیاست گذاری علم