واکاوی نشانه معناشناختی گفتمانی مواجهه حکومت صفوی با بیماری های واگیردار براساس متون تاریخی

بیماری های واگیردار در ایران دوره صفویه، پدیده هایی تکرارشونده در حیات اجتماعی بودند که در متون تاریخی این دوره، در چارچوب الگوهای معنایی و گفتمانی مشخصی نشان داده شده اند. حکومت صفوی، به عنوان یکی از بازیگران اصلی عرصه اجتماعی، در گزارش ها و روایت های تاریخی مربوط به شیوع بیماری هایی چون طاعون، وبا و بیماری های واگیردار دیگر، شیوه هایی خاص از مواجهه را به کار می گرفت که در پیوند با دین، نظم اجتماعی و ساخت قدرت قابل فهم است. با وجود تعدد منابع تاریخی در این زمینه، بررسی این مواجهه ها عمدتا به توصیف رویدادها محدود مانده و کمتر از منظر تحلیل گفتمانی و معنایی مورد واکاوی قرار گرفته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر، بررسی نحوه صورت بندی گفتمانی مواجهه حکومت صفوی با بیماری های واگیردار در متون تاریخی است. این پژوهش با تکیه بر رویکرد نشانه معناشناسی گفتمانی و با بهره گیری از تحلیل کیفی متون تاریخی دوره صفویه، ازجمله گزارش های مورخان و سفرنامه نویسان، به شناسایی و تحلیل الگوهای معنایی حاکم بر این مواجهه می پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که حکومت صفوی در متون تاریخی، بیماری های واگیردار را چگونه تفسیر کرده و این تفسیرها از طریق چه سازوکارهای گفتمانی سامان یافته اند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که در متون تاریخی صفوی، مواجهه حکومت با بیماری های واگیردار در قالب گفتمانی نسبتا پایدار و تکرارشونده شکل گرفته است که در آن، بیماری ها در پیوند با مفاهیمی چون اراده الهی، تقدیر، نظم اجتماعی و تدبیر حکومتی معنا می یابند. این گفتمان ها نه براساس واکنش های مقطعی، بلکه در امتداد الگوهای جاافتاده تفسیری عمل کرده و چارچوبی معین برای فهم و توضیح بیماری های واگیردار در جامعه صفوی فراهم آورده اند.

کلیدواژه ها:

حکومت صفویه ، بیماری های واگیردار ، متون تاریخی ، نشانه معناشناختی گفتمانی