بررسی خواص فیزیکی، بیومتری و مکانیکی چوب ارس (مطالعه موردی: کوه های هزار مسجد درگز)

سابقه و هدف: خواص فیزیکی، بیومتری و مکانیکی چوب، شاخص مهمی برای ارزیابی کیفیت و کاربردهای صنعتی و اکولوژیکی گونه های مختلف چوب محسوب می شوند. چوب ارس (Juniperus excelsa) به دلیل رشد کند و ساختار سلولی خاص، ویژگی های منحصربه فردی ازنظر دانسیته و مقاومت مکانیکی دارد. بااین حال، اطلاعات کمی درباره تغییرات این خواص در محورهای شعاعی و طولی تنه درخت وجود دارد. هدف این مطالعه، بررسی و تحلیل تغییرات خواص فیزیکی، بیومتری و مکانیکی چوب ارس در محورهای شعاعی و طولی و شناسایی الگوهای تغییرات از مغز به پوست و از پایین به بالای تنه بود. مواد و روش ها: سه اصله درخت سالم ارس در منطقه کوه های هزار مسجد درگز انتخاب و از هر درخت سه دیسک از ارتفاع سینه، ۳ و ۶ متر برداشت شد. از هر دیسک، سه نمونه در محور شعاعی از مغز به سمت پوست برای اندازه گیری خواص فیزیکی (دانسیته خشک، دانسیته بحرانی و هم کشیدگی حجمی)، بیومتری (طول تراکئید، قطر تراکئید و ضخامت دیواره سلولی) و مکانیکی (مقاومت خمشی و مدول الاستیسیته) تهیه گردید. داده ها با استفاده از آزمون تجزیه واریانس دوطرفه برای تحلیل اثر محور شعاعی و طولی بر خواص چوب مورد بررسی قرار گرفت. نتایج: میانگین دانسیته خشک و دانسیته بحرانی به ترتیب ۴۴۲/۰ و ۴۱۳/۰ گرم بر سانتی متر مکعب و میانگین هم کشیدگی حجمی، ۸۰/۱۰ درصد بود. طول تراکئید ۵۷۲/۱ میلی متر، قطر تراکئید ۴۱/۳۱ میکرومتر و ضخامت دیواره سلولی ۵۸/۵ میکرومتر، مدول خمشی ۶۶/۴۱ مگاپاسکال و مدول الاستیسیته ۴۷/۴ گیگاپاسکال تعیین گردید. یافته ها نشان می دهند که خواص فیزیکی، بیومتری و مکانیکی چوب ارس به شدت تحت تاثیر موقعیت نمونه برداری در محور شعاعی و طولی تنه قرار دارند و الگوهای مشخصی از تغییرات خواص از مغز به پوست و از پایین به بالای درخت قابل تشخیص است. نتیجه گیری: این اطلاعات می تواند برای کاربردهای صنعتی چوب ارس و مدیریت منابع جنگلی این گونه اهمیت داشته باشد.

کلیدواژه ها:

چوب ارس ، دانسیته ، همکشیدگی حجمی ، ابعاد الیاف ، مقاومت خمشی ، مدول الاستیسیته